Առաջադրանք, 7-րդ դասարան, դեկտեմբերի 6-12-ը

Առաջադրանք 1

§ 2-3. ԱՐՇԱԿ II-Ի ԵՎ ՊԱՊԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ
Կուրացված Տիրանը հեռացավ իշխանությունից
Երկրի կառավարումից Տիրանի հեռանալուց հետո Շապուհ II-ը հույս ուներ Հայաստանը դարձնել իր հավատարիմ դաշնակիցը։ Այդ նպատակով նա անմիջական աջակցություն ցուցաբերեց Տիրանի որդի Արշակին հայոց
թագավոր դառնալու հարցում։
Արշակ II-ի (350-368 թթ.) կառավարման առաջին տարիները խաղաղ էին։ Գահ բարձրանալով՝ նա արքունիք վերադարձրեց Մամիկոնյաններին, իսկ կաթողիկոսական աթոռը վերադարձվեց Գրիգոր Լուսավորչի
տոհմին: Կաթողիկոս հռչակվեց Ներսեսը, ով սպանված
հայոց կաթողիկոս Հուսիկի թոռն էր:

  • Տեքստային աշխատանք
    Ծանոթացեք մեջբերված հատվածին՝ զուգահեռ
    աշխատելով բերված պնդումների և հարցերի հետ։
    Մեջբերված հատվածում ներկայացված են Արշակ
    II-ի կողմից արքունիքում կատարված վերափոխումները։
    …Որովհետև նրանք Տիրանի խելագար գործերի
    ժամանակից ի վեր պառակտվել, անջատվել էին Հայոց
    միաբանությունից և բոլոր գործերից: Թագավորը Վարդանին՝ ավագ եղբորը, նշանակեց նրանց ցեղի նահապետ, միջին եղբորը՝ Վասակին, իր դայակին, նշանակեց սպարապետ և զորավար պատերազմական գործերում, նույնպես և կրտսերին նշանակեց զորապետ:
    Եվ Հայաստան աշխարհի թագավորությունը նորոգվեց ու պայծառացավ ինչպես առաջ. մեծամեծներն իրենց գահերում, գործակալներն իրենց աստիճաններում: Եվ առաջին գործակալ–հազարապետ նշանակեց շինականներին շենացնող Գնունյաց ցեղը, որպեսզի իբրև բոլոր երկրի հազարապետներ՝ հոգատարությամբ
    խնամեն աշխարհաշեն՝ աշխարհը կերակրող գյուղացիությանը:
    Փավստոս Բուզանդ, Հայոց պատմություն


    Կարելի է ենթադրել, որ Արշակ II-ը ցանկանում էր իրեն շրջապատել վստահելի և զորեղ ազնվականներով։
  • Արշակ II-ի այս քայլերը կարելի է անվանել արքունական բարենորոգումներ։ 
  • Մեկնաբանի՛ր «աշխարհը կերակրող գյուղացիություն» գեղեցիկ ձևակերպումը:

Արշակը կարճ ժամանակում կարողացավ ուժեղացնել բանակը: Այն բաժանեց չորս մասի և տեղափոխեց երկրի չորս ծայրամասեր, որպեսզի երկիրը պաշտպանված լիներ հանկարծակի հարձակումներից: Արշակ II-ի օրոք ներքին կյանքի համակեցության բարելավմանը ուղղված ամենակարևոր քայլը 354 թ. հրավիրված Աշտիշատի ժողովն էր: Ժողովը հրավիրվեց կաթողիկոս Ներսես Մեծի նախաձեռնությամբ, և այնտեղ երկրին վերաբերող կարևոր որոշումներ կայացվեցին։ Այդ որոշումների մեջ կենտրոնական տեղ էր գրավում ժողովրդի
շրջանում արմատացած հեթանոսական սովորույթների հաղթահարումը։ Ժողովի որոշմամբ բացվեցին դպրոցներ, հիվանդանոցներ, որբանոցներ, աղքատանոցներ, իջևանատներ:


Տեքստային աշխատանք
Ծանոթացեք մեջբերված հատվածին՝ զուգահեռ աշխատելով բերված պնդումների և հարցերի հետ։
Մեջբերված հատվածում ներկայացված է Ներսես Մեծ կաթողիկոսի գործունեությանը վերաբերող հատված։
Բյուզանդիայից Կեսարիա վերադառնալով` նա եկավ
Հայաստան և իր հայրենիքի բոլոր ուղղության կարգերը նորոգեց, և ավելին ևս, որովհետև ինչ բարեկարգություններ որ նա տեսավ Հունաստանում՝ մանավանդ թագավորանիստ քաղաքում, նույնը սահմանեց և մեր երկրում:
Նա եպիսկոպոսների և աշխարհակալների ժողով գումարեց, կանոնական սահմաններով հաստատեց ողորմածությունը, արմատախիլ արեց անգթությունը… Որովհետև բորոտները հալածվում էին իբրև օրենքով պիղծ ճանաչված մարդիկ, ուրուկներին էլ փախուստի էին ենթարկում, որպեսզի ախտը նրանցից ուրիշների վրա չփոխադրվի, նրանց կացարաններն անապատներն էին
և ամայի տեղերը, նրանց ծածկույթը` քարերն ու մացառները, իրենց թշվառության մեջ նրանք ոչ ոքից մխիթարություն չէին գտնում: Բացի դրանցից, հաշմանդամները չէին խնամվում, անծանոթ հյուրեր չէին ընդունվում, օտարականները պաշտպանություն չէին գտնում։
Եվ նա հրամայեց, որ ամեն մի գավառում շինեն աղքատանոցներ առանձնացած անբնակ տեղերում, որպեսզի հունաց հիվանդանոցների նման մխիթարություն լինեն մարմնով վշտացածներին: Այս հիվանդանոցների վրա
բաշխվեցին ավանները և ագարակները, որպեսզի իրենց
արտերի արդյունքներից, արածող անասունների կթից ու
բրդից բաժին հանեն և պարտավորաբար նրանց պետքերը
հոգան, հեռվանց հեռու, իսկ նրանք դուրս չգան իրենց բնակության սահմանված շենքերից: Այս գործը նա հանձնեց Խադ անունով իր սարկավագին, որ Կարինի Մարգաց գյուղից էր: Նույնպես սահմանում է, որ բոլոր գյուղերում իջևաններ շինվեն օտարականների համար, սնունդի տեղեր որբերի և ծերերի համար և խնամք չքավորների համար:
Շինում է նաև անապատ և անմարդաբնակ տեղերում եղբայրանոցներ և մենաստաններ և ճգնողների համար՝ խրճիթներ: Եվ նախարարական ցեղերի միջից վերացնում է այս երկու բանը.- առաջին` խնամիությունը մերձավոր ազգականների միջև…, և երկրորդ` որ մեռածների վրա ոճիրներ էին գործում հեթանոսական սովորությամբ:

Մովսես Խորենացի, Հայոց պատմություն


 1.Այն, ինչ նկարագրում է Խորենացին՝ կապված հույների օրինակով Ներսեսի կատարած բարեփոխումների հետ, կարելի է անվանել արտաքին լավագույն
փորձի տեղայնացում Հայաստանում։ Հարկ է նշել,
որ լավագույն փորձի տեղայնացումը միշտ էլ դրական երևույթ է, եթե այդ գործընթացում հաշվի են առնվում տեղական առանձնահատկությունները։
2.Ինչպես կարելի է հասկանալ տեքստից, Ներսես կաթողիկոսի բարենորոգումների նպատակն էր բարենորոգումների միջոցով հասարակության մեջ սերմանել նաև փոխադարձ հոգածության,
պատասխանատվության և համերաշխության արժեքներ։ Այդ է փաստում այն հանգամանքը, որ նա հիվանդանոցների, աղքատանոցների և այլ կառույցների ծախսերը հոգալու պարտականությունը դրեց երկրի բնակավայրերի վրա։
 3.Այս և բազում այլ մեծ գործերի համար էլ Ներսես կաթողիկոսն արժանացել է «Մեծ» պատվանվանը։



Չնայած ներքին կյանքում բարեկարգության տանող քայլերին՝ Արշակը թույլ տվեց էական սխալներ, որոնք վնաս հասցրին հայոց պետականությանն ու ներքին անդորրին: Մասնավորապես, նա Կոգովիտ գավառում՝ Մասիսի
հարավային ստորոտին, սկսեց կառուցել մի քաղաք, որը կոչվեց Արշակավան։ Ներսես կաթողիկոսը հորդորեց Արշակին հետ կանգնել քաղաքը կառուցելու մտքից՝ խոստանալով հետագայում նրա համար քաղաք կառուցել «օրինական ճանապարհով», քանի որ քաղաքը բնակեցնելու նպատակով Արշակ II-ը տարօրինակ հրաման էր արձակել։ Նա երկրի գավառներն ուղարկված
սուրհանդակների միջոցով տեղեկացրել էր, որ բոլոր նրանք, ովքեր ունեն պարտքեր, գործած հանցանքներ, այլ պարտավորություններ, տեղափոխվելով և բնակություն հաստատելով Արշակավանում՝ կխուսափեն հատուցումից և պատասխանատվությունից։ Այսպիսի հրովարտակը կարող էր նախարարների դժգոհության պատճառ դառնալ, իրավունքների ու արդարադատության խախտում համարվել, ահա թե ինչու էր կաթողիկոսը հորդորում Արշակին ետ կանգնել այդ մտադրությունից։ Արշակը չլսեց կաթողիկոսին և, շտապողականություն ցուցաբերելով, ավարտին հասցրեց քաղաքի կառուցումը: Պատմիչների նկարագրությամբ՝ կարճ ժամանակ անց նորաստեղծ քաղաքը լցվում է զանազան օրինազանցներով ու հանցագործներով, ինչպես նաև ծանր պարտքեր ու պարտավորություններ ունեցող բազմաթիվ գյուղացիներով։ Քաղաքը, գտնվելով առևտրական ճանապարհների խաչմերուկում, կարճ
ժամանակամիջոցում դարձավ արհեստագործական և տնտեսական կարևոր կենտրոն: Սակայն քաղաքի բնակեցման գործընթացն առաջացրեց նախարարներից շատերի դժգոհությունը, քանի որ նախարարները
զրկվել էին իրենց հողերում բանող բազմաթիվ «աշխատող ձեռքերից»։ Նրանք համարում էին, որ խախտվել է իրենց սեփականության իրավունքը։ Թագավորի և նախարարների միջև հարաբերություններն այն աստիճան սրվեցին, որ վերջիններս դիմեցին պարսից Շապուհ արքային՝ վեճը հարթելու համար: Ընդառաջելով նախարարների խնդրանքին՝ նա Հայաստան է ուղարկում զորքեր: Դժգոհ նախարարները՝ Ներսեհ Կամսարականի գլխավորությամբ և պարսկական զորքի օգնությամբ, ավերում են Արշակավանը: Արքայի և նախարարների միջև եղբայրասպան պատերազմը, հավանաբար, դեռ
երկար կշարունակվեր, եթե չմիջամտեր կաթողիկոսը։
Ներսես Մեծի ջանքերով խաղաղություն է հաստատվում, և Արշակ II-ը պարտավորվում է չպատժել նախարարներին։ Դրժելով ձեռք բերված համաձայնությունը՝ նա դաժանորեն պատժում է իր դեմ պատերազմին
և Արշակավանի կործանմանը մասնակցած մի շարք նախարարական տոհմերի։


Դաշնակցի և յուրայինների դավաճանություն, նոր պատերազմներ


Արշակ II-ի կառավարման ժամանակ կրկին սրվեցին պարսկա-հռոմեական հարաբերությունները: Երկու երկրների համար կարևոր ռազմական և տնտեսական նշանակություն ուներ Հայկական լեռնաշխարհը, ուստի նրանք ամեն կերպ փորձում էին իրենց ազդեցության տակ պահել հայոց թագավորներին, այս անգամ՝ Արշակ II-ին:
Հուլիանոսին փոխարինած Հովիանոսը 363 թ. հաշտություն կնքեց պարսիկների հետ: Հովիանոսի կնքած այդ դաշինքը հռոմեացի պատմիչները կոչեցին «Ամոթալի դաշինք»: Այս առիթն օգտագործելով՝ հաջորդ տարի
Շապուհ II-ը հսկայական բանակով ներխուժեց Մեծ Հայք: Շապուհին աջակցում էին որոշ հայ նախարարներ՝ Մերուժան Արծրունու և Վահան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ:



Ուշադրությո՛ւն դարձրու
Ինչպես հիշում եք, Շապուհը հետևում էր Հայաստանում կատարվող դեպքերին և հարմար առիթի էր սպասում, որպեսզի խառնվեր Հայաստանի ներքաղաքական գործերին։



Հայկական բանակը 4 տարի շարունակ, տաղանդավոր սպարապետ Վասակ Մամիկոնյանի գլխավորությամբ, կարողացավ ետ մղել պարսիկներին երկրի
սահմաններից: Շապուհը տեսնելով, որ պատերազմով չի կարողանում հաղթել, ընտրեց ստի և խարդախության ճանապարհը: Բարեկամ ձևանալով Արշակին՝ Շապուհը հայտնեց, որ ցանկանում է բանակցել և, կնքած աղ ուղարկելով, նրան հրավիրեց Տիզբոն: Արշակը, հավատալով Շապուհի երդմանը, սպարապետ Վասակի հետ մեկնեց Պարսկաստանի մայրաքաղաք: Այստեղ նրանց անմիջապես ձերբակալեցին:Շապուհի կարգադրությամբ Արշակին բանտարկեցին Անհուշ բերդում, իսկ Վասակ սպարապետին սպանեցին: Կարճ ժամանակ անց Արշակ II-ն այս բերդում էլ մահացավ։


Արտագերս անառիկ ամրոցը՝ պաշարված

Արշակ Երկրորդի և Վասակի սպանությամբ խորացավ նախարարների անմիաբան վիճակը: Սա պատճառ դարձավ, որպեսզի պարսկական զորքերը, առանց դիմադրության հանդիպելու, ասպատակեն երկիրը՝ մեծ վնաս հասցնելով հասարակական կյանքի բոլոր բնագավառներին: Այս ծանր պայմաններում Փառանձեմ թագուհին ամրացավ Արտագերս ամրոցում: Ամրոցը գրավելու պարսկական զորքերի առաջին փորձն անհաջողության մատնվեց։ Տեղի բնակչությունը հերոսական
պայքար մղեց հանուն Արտագերսի պաշտպանության:
Սակայն պաշարման հետևանքով շուտով ծանր վիճակ ստեղծվեց բերդում։ Փառանձեմը կարողացավ պատգամավորություն ուղարկել Վաղես կայսերը՝ խնդրելով օգնություն բերելու նպատակով Հռոմ մեկնած Արշակ
II-ի որդի Պապին ճանաչել Հայաստանի թագավոր։ Նա նաև խնդրում էր օգնական զորք տրամադրել պարսիկների դեմ պայքարը շարունակելու համար: Վաղեսը Պապին, Տերենտիոս զորավարի հետ, փոքրաթիվ զորքով ուղարկեց Հայաստան: Այս լուրը լսելով՝ Շապուհը կրկին պաշարեց Արտագերսը: Հյուծված հայկական զորքերը այս անգամ չկարողացան դիմադրել պարսիկներին, իսկ Փառանձեմը գերի ընկավ և սպանվեց:



Ուշադրությո՛ւն դարձրու
363 թ. պայմանագիրը «Ամոթալի» կոչվեց, որովհետև Հովիանոսը ոչ միայն զիջեց
հռոմեական տիրապետության տակ գտնվող նահանգներ,
այլև ըստ դաշինքի պարտավորվեց ռազմական
օգնություն չցուցաբերել իր դաշնակից Հայաստանին:



Հսկայական բնակչություն բռնի գաղթեցվեց Պարսկաստան, հողին հավասարեցվեցին Մեծ Հայքի խոշոր քաղաքները՝ մշակութային և տնտեսական կենտրոնները: Այս դեպքերից հետո պարսիկները Հայաստանում սկսեցին մի քաղաքականություն, որի նպատակն էր քրիստոնեության փոխարեն զրադաշտության սերմանումը և հայոց լեզվի փոխարեն՝ պարսկերենի տարածումը:

Պատմություն․ Նոյեմբեր ամսվա ամփոփում

Նոյեմբերի 1-7-ը
Առաջադրանք 1
Առաջադրանք 2

Նոյեմբերի 8-14-ը
Առաջադրանք 1
Առաջադրանք 2

Նոյեմբերի 15-21-ը
Առաջադրանք 1
Առաջադրանք 2

Թարգմանական աշխատանք
Մերովինգներից մինչև Կարոլինգներ
Բյուզանդական կայսրություն
Բյուզանդական կայսրություն 2

Հետազոտական աշխատանք
Վիկինգների մասին

Կես Էջի սահմանում գրում եք ինչ թեմաներ եք այս ամիս ուսումնասիրել

Այս ամիս մենք ուսումնասիրել ենք Բյուզանդիան և Վիկինգների դարաշրջանը և կատարել շատ թարգմանություններ և հետազոտական աշխատանք։ Ինձ ամենաշատը դուր եկավ հետազոտական աշխատանքը, որովհետև ես շատ նոր բաներ սովորեցի Վիկինգների մասին։

Գնահատում այս ամսվա աշխատանքը

Ես իմ այս ամիսը գնահատում եմ 9-ը, որովհետև լավ աշխատել եմ ամեն ինչ արել եմ և դասարում ակտիվ եմ եղել։

ЛАДЬИ В ОЗЕРЕ. ВИКИНГИ И КРЕСТЬЯНЕ

О викингах известно многое. Они были замечательными
мореплавателями, но притом безжалостными разбойниками и грабителями.
Они оставили по себе страшную славу во всей Европе, опустошив
Северную Францию, побережье Британии, Прибалтику… Даже в
Средиземном море их паруса вызывали ужас.
Родом викинги были из Скандинавии, главным образом из Швеции и
Норвегии. Впрочем, в те далекие времена не так важно было, какой ты
национальности. Куда важнее — кому служишь. Викинги были
практичным народом, и, если не удавалось грабить, они торговали, а то и
нанимались на службу к местным князьям.
Велика, хоть и спорна, роль викингов в истории нашей страны.
Многие ученые считают, что даже название ее происходит от одного из
скандинавских племен. Первыми русскими князьями были, вернее всего,
именно викинги, которых неспособные между собой договориться славяне
наняли вместе с дружинами.

Վիկինգների մասին շատ բան է հայտնի։ Նրանք հիանալի էին
ծովագնացներ են։ Նրանք ինքնուրույն սարսափելի փառք թողեցին ողջ Եվրոպայում՝ ավերիչ
Հյուսիսային Ֆրանսիան, Բրիտանիայի ափերը, Բալթյան երկրները … Նույնիսկ ներս
Նրանց առագաստները սարսափելի էին Միջերկրական ծովում։
Վիկինգները ծագումով Սկանդինավիայից էին, հիմնականում Շվեդիայից և
Նորվեգիա. Այնուամենայնիվ, այդ հեռավոր ժամանակներում այնքան էլ կարևոր չէր, թե ով ես դու
ազգությունը։ Շատ ավելի կարևոր է, թե ում եք ծառայում: Վիկինգներն էին
պրակտիկ մարդիկ, և եթե չէին կարողանում թալանել, առևտուր էին անում, կամ նույնիսկ
վարձվել է տեղի իշխաններին ծառայելու համար։
Վիկինգների դերը մեր երկրի պատմության մեջ մեծ է, թեկուզ վիճելի։
Շատ գիտնականներ կարծում են, որ նույնիսկ նրա անունը ծագել է դրանցից մեկից
Սկանդինավյան ցեղեր. Առաջին ռուս իշխանները, ամենայն հավանականությամբ, եղել են.
դա վիկինգներն էին, որոնց սլավոնները չէին կարողանում պայմանավորվել միմյանց հետ
վարձու ջոկատների հետ միասին։

Викинги прославились и как открыватели новых земель.
Полторы тысячи лет назад они уже добрались до Исландии, которая
стала государством викингов. Оттуда их ладьи доплыли до Гренландии, а
тысячу лет назад они достигли берегов Америки и основали свои
поселения на Ньюфаундленде.
Эти люди — профессиональные воины — не боялись ни холода, ни
боли и поклонялись богам еще более жестоким, чем они сами.
Более всего от набегов викингов страдали их соседи. Для мирных
поселян Дании, Германии, Англии викинги были сущим бедствием — они
грабили, убивали, уводили в рабство. Так что соседи викингов ненавидели,
трепетали перед ними и старались от них защищаться как могли.

Վիկինգները հայտնի դարձան որպես նոր հողեր հայտնաբերողներ։
Մեկուկես հազար տարի առաջ նրանք արդեն հասել են Իսլանդիա, որը
դարձավ վիկինգների պետություն: Այնտեղից նրանց նավակները նավարկեցին Գրենլանդիա, և հազար տարի առաջ նրանք հասան Ամերիկայի ափերին և հիմնեցին իրենց
բնակավայրեր Նյուֆաունդլենդում։ Այս մարդիկ՝ պրոֆեսիոնալ ռազմիկները, չէին վախենում ո՛չ ցրտից, ո՛չ էլ
ցավը և պաշտում էին իրենցից էլ ավելի դաժան աստվածներին:
Ամենից շատ նրանց հարեւանները տուժել են վիկինգների արշավանքներից։ Խաղաղության համար Դանիայի, Գերմանիայի, Անգլիայի, վիկինգների վերաբնակիչներն իսկական աղետ էին կողոպտված, սպանված, ստրկության մեջ ընկած. Այսպիսով, հարևանները ատում էին վիկինգներին, դողաց նրանց առջև և փորձեց պաշտպանվել նրանցից, ինչպես կարող էին:

С этим связана одна из тайн раннего Средневековья.
Эта история началась в годы ослабления Римской империи, когда на
нее все чаще стали нападать варвары: германские племена и выходцы из
южных степей — гунны. С ослаблением и падением Римской империи
народы в Европе начали перемещаться, потому что с востока вторгались
кочевники, вытеснявшие земледельцев с привычных мест.
А хуже всего приходилось жителям Северной Европы. С юга и востока
их поджимали гунны и другие кочевники, а с севера грозили викинги,
которые в середине первого тысячелетия нашей эры освоили Балтийское
море и беспрестанно грабили прибрежные селения.
Одно из таких селений находилось в Южной Дании на берегу озера,
неподалеку от побережья.
Это озеро, некогда большое и глубокое, с годами все больше
заиливалось, постепенно превращаясь в болото. А сегодня это даже и не
болото, а торфяник размером с футбольное поле, к которому подступают
лес и поля.
Лет сто назад крестьяне стали копать в этом месте торф на удобрение,
и, когда торфяные ямы достигли глубины двух-трех метров, крестьянам начали попадаться древние предметы. То серебряная монета, то кусок
дерева, то наконечник стрелы.
В 60-е годы XIX века сюда впервые пришли археологи и принялись
вести планомерные раскопки. В 1877 году они обнаружили в торфе
двадцатипятиметровую ладью, которая утонула в озере и погрузилась в ил.
Ил и предохранил древний корабль от гниения. Дерево только размякло, но,
когда высохло, вновь стало твердым, как кость. С тех пор один из первых
кораблей викингов, только-только начинавших свои походы, стоит в музее
города Киля в Германии.
Еще через несколько лет датчане отыскали в бывшем озере два
корабля, но эти ладьи оказались разломанными, причем одна — на мелкие
кусочки.
А после этого стали случаться удивительные находки, которым долго
не могли дать объяснение.
В торфе бывшего озера обнаружились копья, мечи, стрелы, шлемы
викингов. Кроме этого там нашли серебряные монеты, шкатулки, даже
ножницы и ложки.

Սրա հետ է կապված վաղ միջնադարի առեղծվածներից մեկը.
Այս պատմությունը սկսվել է Հռոմեական կայսրության թուլացման տարիներին, երբ
բարբարոսները սկսեցին ավելի ու ավելի հաճախակի հարձակվել դրա վրա՝ գերմանական ցեղերն ու մարդիկ
հարավային տափաստաններ – հոններ: Հռոմեական կայսրության թուլացման և անկման հետ
Եվրոպայում ժողովուրդները սկսեցին շարժվել, քանի որ արևելքից ներխուժեցին
քոչվորներ, ովքեր ֆերմերներին տեղահանել են իրենց սովորական վայրերից։
Իսկ ամենավատը Հյուսիսային Եվրոպայի բնակիչներն էին։ Հարավից և արևելքից
նրանց ճնշում էին հոները և այլ քոչվորները, իսկ հյուսիսից վիկինգները սպառնում էին նրանց,
ով մեր թվարկության առաջին հազարամյակի կեսերին յուրացրել է Բալթյան
ծովային և անդադար թալանվող ափամերձ գյուղերը։
Այս գյուղերից մեկը գտնվում էր Դանիայի հարավում՝ լճի ափին,
ափից ոչ հեռու։
Այս լիճը, երբեմնի մեծ ու խորը, տարիների ընթացքում մեծանում է
տիղմվելով՝ աստիճանաբար վերածվելով ճահճի։ Իսկ այսօր դա նույնիսկ չէ
ճահիճ, ու ֆուտբոլի դաշտի չափ տորֆ, որին մոտենում են
անտառ և դաշտեր.
Հարյուր տարի առաջ գյուղացիները սկսեցին տորֆ փորել այս վայրում՝ բեղմնավորման համար,
իսկ երբ տորֆի փոսերը հասան երկու-երեք մետր խորության, գյուղացիները սկսեցին հանդիպել հնագույն առարկաների։ Հիմա արծաթե մետաղադրամ, հետո մի կտոր
ծառը, ապա նետի ծայրը:
XIX դարի 60-ական թվականներին հնագետներն առաջին անգամ եկան այստեղ և սկսեցին
իրականացնել համակարգված պեղումներ. 1877 թվականին տորֆի մեջ հայտնաբերել են
քսանհինգ մետրանոց նավակ, որը խեղդվել է լճում և սուզվել տիղմի մեջ։
Տիղմը և պաշտպանեց հինավուրց նավը քայքայվելուց: Ծառը միայն փափկեց, բայց.
երբ չորացավ, նորից ոսկորի պես կարծրացավ։ Այդ ժամանակվանից՝ առաջիններից մեկը
Վիկինգների նավերը, նոր սկսելով իրենց արշավները, կանգնած են թանգարանում
Քիլ քաղաքը Գերմանիայում։
Մի քանի տարի անց դանիացիները հայտնաբերեցին նախկին երկու լճում
նավ, բայց այս նավակները կոտրվել են, իսկ մեկը՝ փոքր
կտորներ.
Եվ դրանից հետո սկսեցին տեղի ունենալ զարմանալի գտածոներ, որոնք երկար ժամանակ
չկարողացավ բացատրություն տալ։
Նախկին լճի տորֆում հայտնաբերվել են նիզակներ, թրեր, նետեր, սաղավարտներ
վիկինգներ. Բացի այդ, նրանք գտել են արծաթե մետաղադրամներ, տուփեր, նույնիսկ
մկրատ և գդալներ:

Но все вещи были безнадежно погублены.
Вы думаете, они заржавели или окислились от старости? Ничего
подобного! Все было сломано. Да так тщательно, будто хулиганы
специально добивались того, чтобы эти предметы никогда нельзя было бы
использовать. Представьте себе меч, разломанный на десятки кусочков,
согнутые гвозди, которыми крепились части ладьи, сплющенные шлемы,
монеты, свернутые трубочкой, разрубленные щиты — ни одной целой
вещи!
Это было тем более удивительно, что в раннем Средневековье вещи из
серебра и железа ценились невероятно высоко. Боевой меч ценился дороже
лошади, серебряные украшения стоили больше, чем раб, а уж сколько
могла стоить большая ладья — представить трудно. А ведь на берегу озера
стояла небольшая деревня, которая не отличалась богатством. Для ее
жителей каждая серебряная монета была ценностью.
Ученые исследовали дерево, из которого были построены корабли.
Оказалось, такие породы в Южной Дании не росли. Такая сосна известна
только в Южной Швеции. Оттуда же родом и дуб.
Ни одной косточки, ни клочка одежды людей, которым принадлежали
ладьи, найти так и не удалось. Но подобные ладьи находили и в Швеции.
Считается, что они не годились для плаваний в океане. Ведь в то время
викинги еще только осваивали моря. Такая ладья неглубоко сидела в воде, и
крутая волна могла ее опрокинуть.
Но как могла ладья попасть в озеро? Ведь его отделяли от моря
несколько километров леса, и делать кораблям в небольшом озере было
совершенно нечего — не карасей же ловить?! Принадлежать местным
крестьянам корабли не могли — те не знали моря и не любили его, а
викинги были их злейшими врагами.
Но именно ожесточенная вражда викингов и озерных жителей помогла
историкам шаг за шагом заглянуть в тайну кораблей в озере и поломанных
предметов.
Дело было так. Банда викингов узнала, где стоит деревня, и решила ее
ограбить. Они подплыли к берегу и вытащили свой корабль на песок. Затем
вошли в лес.

Բայց ամեն ինչ անհույս կործանվեց։
Ի՞նչ եք կարծում, դրանք ժանգոտվա՞ծ են, թե՞ օքսիդացված տարիքի հետ: Ոչինչ
դրա նման! Ամեն ինչ կոտրված էր։ Այո, այնքան մանրակրկիտ, ինչպես խուլիգանները
հատուկ ձգտել է ապահովել, որ այդ իրերը երբեք չեն կարող լինել
օգտագործել. Պատկերացրեք մի սուր կոտրված տասնյակ կտորների
թեքված եղունգներ, որոնք ամրացնում էին նավի մասերը, հարթեցված սաղավարտներ,
մետաղադրամները փաթաթված են խողովակի մեջ, կտրված վահանները՝ անձեռնմխելի
բաներ!
Սա առավել զարմանալի էր, քանի որ վաղ միջնադարում ամեն ինչ սկսվեց
արծաթն ու երկաթը աներևակայելի արժեքավոր էին: Մարտական ​​սուրն ավելի արժեքավոր էր
ձիերը, արծաթյա զարդերն ավելի շատ արժեին, քան ստրուկը, և որքա՞ն
կարող է արժենալ մեծ շառավիղ, դժվար է պատկերացնել: Բայց լճի ափին
կար մի փոքրիկ գյուղ, որը հարստությամբ չէր տարբերվում։ Նրա համար
բնակիչներից յուրաքանչյուր արծաթ դրամ արժեք էր։
Գիտնականները ուսումնասիրել են այն փայտը, որից կառուցվել են նավերը։
Պարզվեց, որ հարավային Դանիայում նման ցեղատեսակներ չեն աճել։ Այս սոճին հայտնի է
միայն հարավային Շվեդիայում: Նույն տեղից է գալիս կաղնին։
Ոչ մի ոսկոր, ոչ մի հագուստ այն մարդկանց, ում պատկանում էր
ժայռեր, հնարավոր չի եղել գտնել։ Բայց նման նավակներ հայտնաբերվել են նաեւ Շվեդիայում։
Ենթադրվում է, որ դրանք հարմար չէին օվկիանոսում նավարկելու համար։ Չէ՞ որ այն ժամանակ
վիկինգները պարզապես ծովերն էին ուսումնասիրում: Այդպիսի մի նավակ ծանծաղ նստած էր ջրի մեջ և
կտրուկ ալիքը կարող էր շրջել նրան:
Բայց ինչպե՞ս կարող էր նավը լիճ մտնել: Չէ՞ որ այն բաժանված էր ծովից
մի քանի կիլոմետր անտառ, իսկ նավերը փոքրիկ լճում էին
բացարձակապես ոչինչ չկա՝ կարպ չբռնել: Պատկանում է տեղական
նավերը չէին կարող գյուղացիներին, նրանք ծովը չգիտեին և չէին սիրում այն, բայց
վիկինգները նրանց ամենավատ թշնամիներն էին:
Բայց դա վիկինգների և լճաբնակների միջև կատաղի թշնամանքն էր, որ օգնեց
պատմաբանները քայլ առ քայլ նայում են լճում գտնվող և կոտրված նավերի առեղծվածին
իրեր.
Ահա թե ինչպես էր. Վիկինգների մի բանդա պարզել է, թե որտեղ է գյուղը և որոշել
թալանել. Նրանք լողալով հասան ափ և իրենց նավը քաշեցին ավազի վրա։ Հետո
մտավ անտառ.

Через полчаса они оказались на берегу озера, за которым угадывались
заточенные бревна тына, где скрывались дома крестьян.
Как только викинги подошли к тыну, ворота раскрылись и на бандитов
набросились защитники деревни. Их было больше, чем викингов, и они
защищали свои дома. В коротком бою все викинги погибли. Пленных в
таких случаях не брали.
Теперь следовало завершить войну.
Взяв с собой быков, крестьяне отправились на берег моря. Корабль им
не был нужен, но оставлять его на виду было нельзя — иначе другие
разбойники догадаются о бое. А викинги не прощали поражений.
Достигнув берега, крестьяне обмотали ладью толстыми канатами,
запрягли быков, сами впряглись вместе с ними и медленно, как муравьи
жука, повлекли ладью к лесу.
Они уже знали, как спрятать добычу так, чтобы никто ее не отыскал.
Через несколько километров они вытащили ладью на берег озера, и тут
началось уничтожение всего, что было на борту, а также имущества
викингов.

Կես ժամ անց նրանք լճի ափին էին, որի հետևում կռահեցին
թինայի սրած գերանները, որտեղ թաքնված էին գյուղացիների տները։
Հենց որ վիկինգները մոտեցան tynu-ին, դարպասները բացվեցին ավազակների առաջ
գյուղի պաշտպանները հարձակվել են. Նրանք ավելի շատ էին, քան վիկինգները, և նրանք
պաշտպանել են իրենց տները։ Կարճ ճակատամարտում բոլոր վիկինգները սպանվեցին։ բանտարկյալներ
նման դեպքեր չեն ձեռնարկվել։
Պատերազմն այժմ պետք է ավարտվեր։
Գյուղացիներն իրենց հետ տանելով ցուլերին՝ գնացին ծովի ափ։ Առաքեք դրանք
պետք չէր, բայց անհնար էր այն թողնել տեսադաշտում, այլապես ուրիշները
ավազակները կռահեն ճակատամարտի մասին։ Իսկ վիկինգները չներեցին պարտությունը։
Հասնելով ափ՝ գյուղացիները հաստ պարաններով փաթաթեցին նավակը,
զենք ու զրահ է բռնել ցուլերին, լծվել նրանց հետ և դանդաղ, ինչպես մրջյունները
բզեզ, նավակը քարշ տվեցին անտառ։
Նրանք արդեն գիտեին, թե ինչպես թաքցնեն իրենց որսը, որպեսզի ոչ ոք չգտնի այն։
Մի քանի կիլոմետր անց նավակը քաշեցին լճի ափ, իսկ հետո
սկսվեց նավի վրա եղած ամեն ինչի, ինչպես նաև ունեցվածքի ոչնչացումը
վիկինգներ.

Ведь в те времена крестьяне жили в жестоком и страшном мире,
которым правили языческие боги. На этот раз боги помогли отразить
разбойничий набег. А как уговорить их и в будущем не оставлять крестьян
своими заботами? Разумеется, следует принести богам в жертву всю
добычу, чтобы и памяти о викингах не осталось. Если ты кинул меч в воду
или бросил туда шлем викинга, соблазн может быть велик: кто-то из
жителей деревни вытащит меч и понесет его продавать, там увидят, что
крестьянин торгует оружием викингов, и тайный бой с разбойниками
станет явным. И единоплеменники викингов решат отомстить… Да мало ли
что может случиться! Жертвы богам должны быть такими, чтобы человек
на них позариться не мог.
Когда уничтожение вещей закончилось, груду искореженного металла
и дерева вывезли на плоту на середину озера и бросили в воду. Затем
пустили ладью в озеро, пробили в днище дыры (а другую ладью вообще
разломали в щепки) и утопили. Ладья погрузилась в ил и исчезла навечно.
Наконец, крестьяне убили нескольких коней, чтобы жертва богам была
солиднее, и кинули их туши в озеро — скелеты коней найдены вместе с
кораблями викингов.
А тела викингов сожгли — крестьяне хотели быть уверены, что и
следов от разбойников не осталось.
По крайней мере трижды крестьянам озерной деревни удавалось
отразить нападение викингов. Тому доказательство — три ладьи в озере.
Многолетний тщательный труд археологов дал и неожиданные
находки. Например, роскошный пояс из золотых и серебряных нитей,
принадлежавший вождю викингов. Наверное, он стоил больше всей
деревни. Так как основа пояса была кожаной, а золотыми и серебряными
только подвески и нашивки, то крестьяне разрезали его на множество
частей и кинули в воду вместе с другой добычей. Сегодня археологи
собрали весь пояс, украшения которого замечательно сохранились.

Իսկապես, այդ օրերին գյուղացիներն ապրում էին դաժան ու սարսափելի աշխարհում,
ղեկավարվել է հեթանոս աստվածների կողմից: Այս անգամ աստվածներն օգնեցին մտածել
ավազակային հարձակում. Իսկ ինչպես համոզել նրանց ու հետագայում չթողնել գյուղացիներին
ձեր մտահոգությունները. Իհարկե, դուք պետք է զոհ մատուցեք բոլոր աստվածներին
թալան, որ վիկինգների հիշատակը չմնա։ Եթե ​​սուրդ ջուրը գցես
կամ վիկինգների սաղավարտ է նետել այնտեղ, գայթակղությունը կարող է մեծ լինել՝ ինչ-որ մեկը
գյուղացիները թուր կհանեն ու տանեն ծախելու, այնտեղ կտեսնեն
գյուղացին վիկինգների զենքի առևտուր է անում և գաղտնի պայքար ավազակների հետ
ակնհայտ կդառնա. Իսկ վիկինգների ցեղակիցները կորոշեն վրեժխնդիր լինել… Բայց երբեք չգիտես
ինչ կարող է պատահել! Աստվածներին մատուցվող զոհերը պետք է լինեն այնպիսին, որ մարդը
Ես չէի կարող ցանկանալ նրանց։
Երբ իրերի ոչնչացումն ավարտվեց, ոլորված մետաղի կույտ
իսկ ծառերը լաստանավով տարան դեպի լճի մեջտեղը և նետվեցին ջուրը։ Հետո
նավակը լցրեք լիճը, ներքևում անցքեր արեք (և ընդհանրապես մյուս նավակը
կոտրվել է) և խեղդվել: Ծուռը սուզվեց ցեխի մեջ ու ընդմիշտ անհետացավ։
Ի վերջո, գյուղացիները սպանեցին մի քանի ձի, որպեսզի զոհաբերությունը աստվածներին լինի
ավելի ամուր, և նրանց դիակները նետեցին լիճը. ձիերի կմախքները հայտնաբերվել են
Վիկինգների նավեր.
Իսկ վիկինգների մարմիններն այրվել են. գյուղացիները ցանկանում էին համոզվել դրանում
ավազակների հետքեր չկան.
Առնվազն երեք անգամ հաջողվել է լճային գյուղի գյուղացիներին
հետ մղել վիկինգների հարձակումը. Այդ մասին են վկայում լճում գտնվող երեք նավակները։
Հնագետների երկարամյա զգույշ աշխատանքը անսպասելի է տվել
գտնում է. Օրինակ՝ ոսկյա և արծաթյա թելերից շքեղ գոտի,
պատկանել է վիկինգների պետին։ Երևի նա բոլորից ավելի արժեր
գյուղերը։ Քանի որ գոտու հիմքը կաշվե էր, իսկ ոսկի ու արծաթ
միայն կախազարդեր ու գծեր, հետո գյուղացիները այն կտրեցին շատերի
մասերը և մյուս որսի հետ միասին նետվել ջուրը: Հնագետներն այսօր
հավաքել է ամբողջ գոտին, որի զարդաքանդակները ուշագրավ են պահպանվել։

Առաջադրանք, 7-րդ դասարան, նոյեմբերի 28-դեկտեմբերի 5-ը

Առաջադրանք 1

ՄԵԾ ՀԱՅՔԻ ԱՐՇԱԿՈՒՆՅԱՑ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ 330-428 թվականներին

Այս թեմայում՝
1.Արտաքին վտանգները Խոսրով Կոտակի օրոք:
2.Երկու հաղթական պատերազմ:
3.Դավաճանությունը և դրա դեմ ուղղված օրենքը:
4.Արքայի և կաթողիկոսի տարաձայնությունները:
5.Արշակ II-ի և նախարարների միջև պատերազմը:
6.Պարսկաստանի դեմ պայքարի շարունակությունը:

 7.Երկրի ներքին կյանքում Պապ թագավորի ձեռնարկած փոփոխությունները:
 8.Հայաստանը Արշակունի վերջին արքաների 
օրոք:
 9.Մուշեղ Մամիկոնյանի սպանությունը:
 10.Սահակ Պարթևը պարսից արքունիքում:
 11.Նոր բառեր, հասկացություններ՝ Կոտակ, տոհմիկ ազնվականություն, Տաճար Մայրի, կանգուն, ուրացող, 
բորոտ, ուրուկ, հրովարտակ, առաքինի, սլաքներ 
ուղղել, մենաստան, աշխատող ձեռք, պրովինցիա, 
պատել (այստեղ՝ հոգ տանել/

ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԽՈՍՐՈՎ ԿՈՏԱԿԻ ԵՎ ՏԻՐԱՆԻ 
ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՏԱՐԻՆԵՐԻՆ
Ներքին և արտաքին իրավիճակի բնութագիրը 
Խոսրով Կոտակի կառավարման տարիներին Տրդատ Մեծին հաջորդեց թագաժառանգ Խոսրով Կոտակը (330-338 թթ): Խոսրով Կոտակի կառավարման տարիներին Հռոմի և Պարսկաստանի միջև հարաբերությունները կրկին սրվում են։ Հռոմի կայսր Կոնստանդինը երկրի մայրաքաղաքը Հռոմից տեղափոխեց Բյուզանդիոն և այն իր անունով կոչեց Կոստանդնուպոլիս: Այս քայլով հռոմեացիներն ավելի սերտորեն էին կապվում Արևելքի հետ, ուստի Հայաստանը նրանց համար դառնում էր ռազմական տեսանկյունից կարևոր երկիր: Իր հերթին, պարսից արքա Շապուհ II-ը երկրի ներսում ճնշեց կենտրոնախույս 
տոհմիկ ազնվականությանը և պատրաստվեց Հռոմի

Կոտակ –կարճահասակ։ Խոսրով թագավորն այս մականունը ստացել իրկարճահասակության համար:
Տոհմիկ ազնվականություն –ավատատիրական(հետագայում նաև կապիտալիստական) հասարակարգում այն իշխող դասը, որն իր լիազորությունները ստացել է ժառանգաբար:

դեմ պատերազմի, որպեսզի վերացնի Մծբինի պայմանագրի՝ Պարսկաստանին ոչ ձեռնտու կետերը: Այստեղից պարզ էր դառնում, որ Պարսկաստանը պատրաստվում էր պատերազմի նաև Հայաստանի դեմ, քանի որ այն նույնպես Մծբինի պայմանագիրը ստորագրած կողմ էր:
Ներքին կյանքը նույնպես բավականին լարված էր, քանի որ Տրդատ III-ի մահվանից հետո բդեշխների շրջանում առկա էին Մեծ Հայքի թագավորությունից անկախանալու ձգտումներ։ Այդպիսի տրամադրություններ
ունեցող բդեշխներին աջակցում էր Շապուհ II-ը։ Այսպիսի ներքին և արտաքին լարված իրավիճակում Խոսրով Կոտակը դարձավ Մեծ Հայքի թագավոր: Խոսրով
Կոտակի կառավարման տարիներին Մեծ Հայքի թագավորությունը պետք է դիմակայեր արտաքին վտանգներին, և այդ գործում մեծ դեր խաղացին երկրի տաղանդավոր զորավարները։
Խոսրով Կոտակի երեք գործերը
Խոսրովի կառավարման սկզբնական շրջանը խաղաղ էր: Այս ժամանակահատվածում նա ձեռնարկում է շինարարական աշխատանքներ։ Պատմիչների վկայությամբ՝ Արաքս գետը փոխել էր իր հունը, ինչի
պատճառով թուլացել էր Արտաշատի պաշտպանվածությունը, ինչպես նաև՝ ճահիճներ էին գոյացել քաղաքի շուրջը, աղտոտվել էր օդը, և Արտաշատում
ապրելը դարձել էր տհաճ: Ուստի Խոսրովը Արտաշատից հյուսիս գտնվող բլրի վրա կառուցում է երկրի նոր մայրաքաղաքը և այն անվանում Դվին: Նոր մայրաքաղաքում ժամանակի ընթացքում կառուցվում են ապարանքներ, գեղեցիկ շենքեր, միջնաբերդ, կաթողիկոսական պալատ և այլն:
Հիշատակության են արժանի Խոսրովի տնկած երկու անտառները: Թագավորի հրամանով կաղնու անտառներ տնկվեցին Գառնի արքունական բերդից մինչև
Մեծամորի դաշտ և Դվին: Այս անտառը կոչվեց Տաճար Մայրի: Մեկ ուրիշ անտառ էլ նա հրամայեց տնկել Դվինից մինչև Արտաշատ և Արաքս, որը թագավորի անունով կոչվեց Խոսրովակերտ:

Պարսկաստանի հարձակումը և հայ զորավարների սխրանքները
Մծբինի հաշտության պայմանագրի ժամկետը դեռ չլրացած՝ Շապուհը զորքով շարժվեց Հայաստանի սահմանների կողմ: Այստեղ պարսկական զորքի դեմ պետք է դուրս գար հայկական բանակը՝ Բզնունյաց նահապետ Դատաբենի գլխավորությամբ, սակայն վերջինս դավաճանեց և անցավ Շապուհի կողմը: Այս լուրն իմանալով՝ Խոսրովը, սպարապետ Վաչե Մամիկոնյանի գլխավորությամբ, հայկական բանակներն ուղարկում է ընդդեմ հակառակորդի: Ճակատամարտում հայկական զորքը Վաչեի գլխավորությամբ ջախջախում է պարսկական զորքին:
Այս դավաճանական դեպքից հետո Խոսրովը, գիտակցելով երկրի ամրապնդման համար ներքին համախմբվածության կարևորությունը, նոր օրենք սահմանեց։ Ըստ այդմ՝ հազար և ավելի զինվոր ունեցող նախարարները պետք է բնակվեին երկրի մայրաքաղաքում՝ Հայոց արքունիքի հսկողության ներքո: Խոսրով Կոտակի կառավարման շրջանում Հայաստանը ենթարկվում է նաև մազքութ ռազմատենչ ցեղերի հարձակմանը։ Վճռական ճակատամարտում հայոց բանակի զորավարներից Վահան Ամատունին մենամարտում հաղթում է թշնամու թագավորին, և հակառակորդը դիմում է փախուստի։ Ըստ Մովսես Խորենացու՝ 
մազքութների հարձակման պատճառն այն էր, որ նրանք լսել էին, թե Խոսրովը թույլ թագավոր է, և այդ պատճառով էին արշավել Հայաստան։
338 թ., երբ լրացավ Մծբինի խաղաղության պայմանագրի ժամկետը, պարսիկները կրկին պատերազմ սկսեցին Հայաստանի դեմ: Պատերազմի մասին մանրամասներ չեն պահպանվել, միայն նշվում է, որ զոհվում են մեծ թվով նախարարներ, այդ թվում՝ Վաչե Մամիկոնյանը:
Պատերազմը դեռ չէր ավարտվել, երբ մահացավ Խոսրով Կոտակը: Նրա դին հողին հանձնվեց Դարանաղյաց գավառի Անի ամրոցում:
Մեծ Հայքի թագավոր Տիրանը Խոսրովը չկարողացավ միասնականություն 
ապահովել Մեծ Հայքի նախարարների շրջանում: Նրա մահից հետո էլ շարունակվեց նախարարների անմիաբան վիճակը: Նրանց մի մասը պարսից կողմն էր անցել, մյուս մասը՝ Արշավիր Կամսարականի: Վերջինս Խոսրովի որդի Տիրանի հետ մեկնեց Հռոմ, որպեսզի կայսրը նրան թագավոր ճանաչի: Այս հանգամանքը պարսկամետ հայ նախարարներին ստիպեց հասկանալ, որ ավելի լավ է միավորվել Մեծ Հայքի օրինական թագավորի իշխանության շուրջը։ 
Ուստի նրանք փոխեցին իրենց դիրքորոշումը: Այսպիսի պայմաններում թագավոր դարձավ Խոսրովի որդի Տիրանը:
Տիրանի ներքին քաղաքականությունը
Տիրանի կառավարման տարիներին (339-350 թթ) 
սրվեցին կաթողիկոսի և թագավորի, ինչպես նաև 
թագավորի և իշխանական տների միջև փոխհարաբերությունները: Այդ ժամանակ կաթողիկոս դարձավ Վրթանեսի որդին՝ Հուսիկը:

Տիրանը թշնամաբար էր տրամադրված Հուսիկի հանդեպ և առիթն օգտագործեց նրան սպանելու համար։ Ահա, թե ինչը առիթ եղավ այդ ոճրագործության համար։ Հռոմի Հուլիանոս Ուրացող կայսրը 
պահանջում է Տիրանից՝ իր դիմանկարը դնել հայկական եկեղեցիներից մեկում։ Տիրանը համաձայնում է, բայց Հուսիկը նրան թույլ չի տալիս, ավելին՝ 
հենց արքայի առաջ կոտրում է կայսեր դիմանկարը։ 
Այս դեպքերից հետո Տիրանը Լուսավորչի տոհմին զրկում է կաթողիկոսական պաշտոնը վարելու իրավունքից և այն հանձնում է Աղբիանոսյան 
տոհմին:
Տիրանը իր կառավարման ընթացքում ոչ միայն 
չկարողացավ միասնական դարձնել հայ իշխանական տոհմերին, այլև ավելի խորացրեց արքունիքի և 
իշխանների միջև անդունդը: Նա փորձեց վերացնել 
Արծրունիների և Ռշտունիների տոհմերը: Վերոնշյալ 
իշխանական տոհմերին էին հանձնված Արևելյան Ատրպատականի և Կորճայքի տարածքները։ Այս տարածքներն ունեին ռազմավարական մեծ նշանակություն, 
ուստի կարևոր էր, որ տարածաշրջանը կառավարող 
իշխանական տոհմերը հավատարիմ լինեին կենտրոնական իշխանությանը: Նրանց ենթարկելու համար 
Տիրանը դիմում է պատժիչ դաժան գործողությունների, 
որոնց հետևանքով այդ իշխանական տոհմերը կարող 
էին ոչնչանալ: Սակայն, բարեբախտաբար, Արտավազդ և Վասակ Մամիկոնյանները փրկում են երկու 
տղա երեխաների կյանքը, իսկ հետագայում նրանց 
ամուսնացնում իրենց աղջիկների հետ: Այս դեպքից 
հետո Արտավազդ և Վասակ Մամիկոնյանները, թողնելով թագաժառանգ Արշակի դաստիարակությունը, 
հեռանում են արքունիքից: Արդյունքում ավելի է 
Ուրացող –հավատը՝ կրոնը փոխող մարդ։ Հեթանոսական կրոնի ջատագով լինելու պատճառով Հուլիանոս կայսրը քրիստոնյա պատմիչների կողմից ստացել է «Ուրացող» անունը:

խորանում երկրի ներքին կյանքում առկա լարվածությունը, սեպ է խրվում Մամիկոնյանների և թագավորի միջև:
Տիրանի արտաքին քաղաքականությունը.
Տիրանը ցանկանում էր չեզոք արտաքին քաղաքականություն վարել և հավասարակշռել հարաբերությունները Հռոմի և Սասանյանների միջև: Թագավորի նպատակն էր երկու երկրների հետ բարիդրացիական 
հարաբերություններ հաստատել, մինչդեռ այդ տերությունները ձգտում էին Տիրանին դարձնել իրենց դաշնակիցը։
Այսպիսի իրավիճակում Շապուհ II-ը պատերազմի էր նախապատրաստվում Հռոմի դեմ, և Տիրանը շտապում է բարելավել հարաբերությունները նրա հետ: 
Տիրանի այս դիրքորոշումը, բնականաբար, բացասաբար է ազդում հայ-հռոմեական հարաբերությունների վրա: Հայ-պարսկական մերձեցումը կանխելու համար հռոմեացիները սպանում են Տիրանի որդուն՝ Տրդատին։ Ապա նրանք սպառնում են մահապատժի ենթարկել նաև իրենց մոտ գտնվող Տիրանի երկու թոռներին: Տիրանը ստիպված է լինում մերձենալ հռոմեասեր նախարարների հետ, ինչը, բնականաբար, զայրացնում է Շապուհին:
Հռոմեական զորքերը նոր հարձակում են սկսում Սասանյան Պարսկաստանի դեմ: Երկարատև ռազմական գործողություններից հետո, սակայն, հռոմեական 
զորքերը անհաջողություններ են կրում։ Նրանց հետ դաշնակցած Տիրան արքան գերեվարվում է պարսիկների կողմից և կուրացվում: Հայոց գահը անցնում է 
Տիրանի որդի Արշակին:

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Խոսրով Կոտակը կառուցեց նոր մայրաքաղաք՝ Դվինը։ Մայրաքաղաքը մյուս քաղաքներից տարբերող
ի՞նչ հիմնական հանգամանքներ կային կամ կարող
էին լինել։

Ուստի Խոսրովը Արտաշատից հյուսիս գտնվող բլրի վրա կառուցում է երկրի նոր մայրաքաղաքը և այն անվանում Դվին: Նոր մայրաքաղաքում ժամանակի ընթացքում կառուցվում են ապարանքներ, գեղեցիկ շենքեր, միջնաբերդ, կաթողիկոսական պալատ և այլն: Հիշատակության են արժանի Խոսրովի տնկած երկու անտառները: Թագավորի հրամանով կաղնու անտառներ տնկվեցին Գառնի արքունական բերդից մինչև
Մեծամորի դաշտ և Դվին: Այս անտառը կոչվեց Տաճար Մայրի: Մեկ ուրիշ անտառ էլ նա հրամայեց տնկել Դվինից մինչև Արտաշատ և Արաքս, որը թագավորի անունով կոչվեց Խոսրովակերտ:

2. Մովսես Խորենացին Տիրանի կառավարման ավարտի
մասին գրել է. ‹‹Տիրանը Աստծո լույսը խավարեցրեց
Հայաստանում, և ինքն էլ խավարեց, տասնմեկ տարի
թագավորություն անելուց հետո››։ Արքայի ո՞ր գործողությունը նկատի ունի պատմիչը, երբ նշում է, որ
Տիրանը Աստծո լույսը խավարեցրեց Հայաստանում։
Եվ ի՞նչ նկատի ունի Խորենացին՝ գրելով՝ ‹‹Եվ ինքն էլ
խավարեց››։

Պատմիչը ուզում է ասել, որ նա որպես կառավարիչ ձախողեց և երկիրը կանգնեցրեց անդունդի եզրին։ Նա չկարողացավ երկիրը միասնական դարձնել։ Նա վատ թագավոր էր։ Նաև նա համաձայնեց, որ հռոմի թագավորի նկարը դրվի հայկական եկեղեցում։

3. Թեմայի տեքստում առկա են այսպիսի տողեր.
‹‹Տիրանը իր կառավարման ընթացքում ոչ միայն
չկարողացավ միասնական դարձնել հայ իշխանական տոհմերին, այլև ավելի խորացրեց արքունիքի
և իշխանների միջև անդունդը››: Ինչպե՞ս կբացատրես այս տեքստում ‹‹անդունդ›› բառի կիրառումը,
ի՞նչ միտք են դրանով արտահայտում հեղինակները։
Իսկ մարդկային հարաբերությունների ենթատեքստում ի՞նչ է խորհրդանշում ‹‹կամուրջներ կառուցել››
արտահայտությունը։

Անդունդ այս տեքստում նշանակում է, որ տարաձայնությունները շատացան։ Հեղինակները ուզում են ասել, որ նա չկարողացավ մարդկանց միասնական ուժ դարձնել։ Կամուրջներ կառուցել նշանակում է հարաբերություններ կարգավորել։

4. Մի քանի նախադասությամբ նշի՛ր, թե ինչպիսի վերաբերմունք ունես Խոսրով Կոտակ արքայի, Հուսիկ
կաթողիկոսի, Վաչե Մամիկոնյանի, Տիրան արքայի
հանդեպ։ Որո՞նք են նշված պատմական անհատների
հանդեպ այդպիսի վերաբերմունքի պատճառները։
Որքանո՞վ են քո մոտեցումները արդարացի։

Ես կարծում եմ, որ Տիրան արքան լավ թագավոր չէր։ Նա չէր կարողանում ճիշտ որոշումներ կատարել, սակայն նա փորձում էր։ Խոսրով Կոտակը ավելի շատ զբաղվել է շինարարություններով։ Նրա ժամանակ նա կարողացել է հաղթել պատերազմների ժամանակ։ Ես կարծում եմ, որ նա ամեն դեպքում լավ թագավոր էր։ Կարելի է հասկանալ, որ Հուսիկ կաթողիկոսը չէր ուզում, որ հռոմի թագավորի նկարը լիներ հայոց եկեղեցում, սակայն հռոմի թագավորը նույնպես քրիստոնյա է և շատ հանգիստ նա կարող էր համաձայնել։ Ես կարծում եմ, որ Վաչե Մամիկոնյանը շատ լավ զորավար էր։ Նա հայրենասեր էր։

5. Խոսրով Կոտակի և Տիրանի կառավարման տարիներին, փաստորեն, Մեծ Հայքի թագավորության հզորությունը ապահովելու համար առկա էր իշխաններին համախմբելու կարիք։ Անձնային ի՞նչ որակներ
և գիտելիքներ պետք է ունենար արքան, որպեսզի
կարողանար համախմբել իշխաններին:

Խոհեմություն, ինքնուրույնություն, կայունություն որոշումների մեջ և չտրվել սադրանքների։

Առաջադրանք, 7-րդ դասարան, նոյեմբերի 15-21-ը

Առաջադրանք 1

Կարոլինգների կայսրությունը/  Համաշխարհային պատմություն/

Ներկայացրու Մերովինգների, Կարոլինգների արքայատոհմերի հիմնադիրներին:

Քլոդվիգ 1 և Կառլոս Մեծ:

Պատմիր Քլոդվիգ 1-ինի, Փարիզ քաղաքի  մասին/գրավոր/

Քլեդվիգ 1
Քլոդվիգը նվաճեցեց նաև ալեմանների հողերի մեծ մասը (496), Հարավային Գալիայից քշեց վեստգոթերին (507)։ 496 թվականին Քլոդվիգ I-ն ընդունեց քրիստոնեություն ուղղափառ ձևով, որը նպաստեց նրա իշխանության ամրապնդմանը և ապահովեց հոգևորականության ու գալլա-հռոմեական բնակչության բարյացակամ վերաբերմունքը։ Նստավայրը դարձրեց Փարիզը։ Քլոդվիգ I-ը ամրապնդեց թագավորական իշխանությունը և այն դարձրեց ժառանգական։

Քլոդվիգը կարգադրեց գրի առնել սալիական ֆրանկների սովորույթային իրավանորմերը, որի արդյունքում կազմվեց Սալիական դատաստանագիրքը։ Դրանով բնակչությունը բաժանվում էր ֆրանկների և տեղաբնիկների։ Տեղական բնակչությանն էլ բաժանում էր երեք խավի՝ խոշոր հողատերեր, մանր հողատերեր և հողազուրկ մարդիկ։

Փարիզ քաղաքի մասին
Փարիզը ձևավորվել է գալլական փարիզիներ ցեղի բնակավայր Լուտեցիայի տեղում (Սիտե կղզի), որը հիշատակում է Հուլիոս Կեսարը մ.թ.ա. 1-ին դարում։ Մ.թ. 3-4-րդ դարերում կոչվել է Պարիզիի։ 497 թվականին Փարիզը ֆրանկների իշխանության տակ էր, եղել է Քլոդվիգ I-ի նստավայրը, Կարոլինգների օրոք՝ կոմսության կենտրոն։ 885-886 թվականներին պաշարել են նորմանները։ Կապետինգների գահ բարձրանալով՝ դարձել է Ֆրանսիական թագավորության մայրաքաղաքը։

Բնութագրիր Կառլոս Մեծին,նրա գործունեությունը, հայոց արքաներից ում ես նմանեցնում, հիմնավորիր պատասխանդ:  /գրավոր/

Կառլոսը կռվարար, պայքարող և հաղթող մարդ էր, նրան նմանացնում եմ Տիգրան Բ մեծի հետ, որովհետև նա նույպես պայքարող էր․

Ով էր Ալքուինը/թարգմանել/ 

Աղբյուրները՝

Կառլոս Մեծ

Կառլոս Մեծ/տեսանյութ/

От Меровингов к Каролингам/թարգմանություն/

Королевство франков. Меровинги и Каролинги. Карл Великий /տեսանյութ/

Թարգմանություն

Առանձնացնել

  • ամենահետաքրքիր հատվածը

Այս պահին հայտնվում է մի շատ հետաքրքիր փաստաթուղթ՝ «Կոնստանտինովի նվերը». Եվ չնայած այն փաստին, որ դա կեղծ էր՝ պատրաստված պապական գրասենյակի կողմից, փաստաթուղթը զգալի ազդեցություն ունեցավ։ Դա «նվիրում» էր՝ թվագրված մոտ 312 թվականին, որով Կոստանդին կայսրը Հռոմի եպիսկոպոսին նվիրեց իր իրավունքների ողջ լիությունը և կայսրի կարգավիճակ։ Փաստաթղթում նշվում էր, որ Հռոմի եպիսկոպոսը առատաձեռնորեն վերադարձրել է Կոստանդինին իր կայսերական իրավունքները, և որ նա դրանք իրացրել է Եկեղեցու ղեկավարի թույլտվությամբ և օրհնությամբ։

Հետևանքները մեծ էին. Այժմ Պապը կարող էր թագավորներ նշանակել և պաշտոնանկ անել Քրիստոսի անունով: Հենց այս «Կոնստանտինի նվերից» էլ բխեցին Վատիկանի գրեթե բոլոր իրավասությունները՝ թույլ տալով խառնվել աշխարհիկ բոլոր գործերին։
Հենց այդ ժամանակ էլ ծագեց արարողությունը՝ թագադրումը, որի նպատակն էր օծել նոր թագավորին, ով էլ որ նա լիներ ի ծնե: Առաջինը, ով այս կերպ պսակվեց Պեպին Կարճահասակն էր։ Այս արարողությունը ոչ թե թագավորին ճանաչելու կամ նրա հետ պայմանագիր կնքելու, այլ նոր միապետ ստեղծելու մասին էր։

  • պատումներ, որոնց մասին չգիտեիք

Եթե ​​նախկինում խոսքը գնում էր ճանաչման պարզ արարողության, վավերացման մասին, ապա այժմ խրախուսումը ձեռք է բերել արյան նկատմամբ գերազանցության իրավունք։ Պապը դարձավ Աստծո և թագավորների միջև գերագույն միջնորդը: Մկրտության ծեսով եկեղեցին իրեն յուրացրել է թագավորներ «նշանակելու» իրավունքը։ Այդ պահից միապետը ենթարկվում էր Պապին։

Կառլոս Մեծի նվաճումները

800px-Empire_carolingien_768-811
Կառլոս Մեծի նվաճումները Պիպին Կարճահասակի մահվան պահին (768).Կառլոս Մեծի նվաճումները (768-814)     Կախյալ տարածքներ

Առաջադրանք 2

Պատմիր վիկինգների մասին:

Հյուսիսային Եվրոպայի պատմության IX-XI դարերն անվանում են վիկինգների դարաշրջան: Այս ժամանակաշրջանում Սկանդինավյան թերակղզու բնակիչները՝ դանիացիները, շվեդները և նորվեգացիները, ձեռնամուխ եղան նվաճումների: Սկանդինավցիներին ընդհանրական անվանում էին նորմաններ (,,հյուսիսային մարդիկ,,), իսկ Հին Ռուսիայում՝ վարյագներ: Իսկ ծովային արշավանքներին մասնակցողները հայտնի էին նաև վիկինգներ անունով: Վիկինգները գաղութներ և իշխանություններ հիմնեցին Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, Սիցիլիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում:

Վիկինգները եղջյուրավոր սաղավարտներ չեն կրել։ Ֆիլմերում, նկարներում հաճախ վիկինգներին պատկերում են եղջյուրներով սաղավարտներով։ Իրականում, սակայն, վիկինգների ժամանակաշրջանի նկարագրություներում նման բան չեք կարող գտնել։ Իսկ վիկինգների միակ սաղավարտը, որը հայտնաբերվել է պեղումների ժամանակ, եղջյուրներ իր վրա չի ունեցել։ Գեղանկարիչները սկսել են պատկերել եղջյուրներով սաղավարտները 19-րդ դարում՝ ոգեշնչվելով, թերևս, հին հունական ու հռոմեական քրոնիկներում հյուսիսային եվրոպացիների նկարագրություններից։ Իրականում, դեռ վիկինգների ապրած ժամանակաշրջանից առաջ նորվեգական ու գերմանական քրմերը ծիսական նպատակներով եղջյուրավոր սաղավարտներ են կրել։

Վիկինգները հայտնի էին իրենց գերազանց հիգիենայով։ Թվում է, թե անընդհատ նավարկությունների մեջ լինելով ու թշնամիների հետ մարտնչելով՝ վիկինգները նույնիսկ ժամանակ չէին ունենա հետևելու իրենց հիգիենային, սակայն վիկինգների ապրած տարածքներում իրականացրած պեղումների արդյունքում կենդանիների ոսկորներից ու եղջյուրներից պատրաստված ածելիներ, ունելիներ, սանրեր ու ականջը մաքրելու հարմարանքներ են հայտնաբերվել։ Վիկինգները նաև լողանում էին առնվազն շաբաթական մեկ անգամ, ինչը շատ ավելի հաճախ էր, քան այդ ժամանակներում ապրող եվրոպացիների դեպքում։

Վիկինգները հատուկ հեղուկ էին օգտագործում կրակ վառելու համար։ Վիկինգները ծառերի փայտից աբեթասունկ կոչվող սնկեր էին հավաքում ու այն մի քանի օր եփում մեզի մեջ։ Ստացված նյութը վիկինգներն իրենց հետ կարող էին տանել ամենուր և անհրաժեշտության դեպքում հեշտությամբ կրակ վառել։

Վիկինգները մահացածներին թաղում էին նավերի մեջ։ Անկասկած, վիկինգները չափազանց շատ էին սիրում իրենց նավերը. այնքան շատ, որ դրա մեջ թաղվելը նրանց համար մեծ պատիվ էր։ Նորվեգական կրոնի համաձայն՝ քաջարի մարտիկները մահվանից հետո փառահեղ թագավորության մեջ էին մտնում, և կյանքի ընթացքում այն նավերը, որ նրանց լավ էին ծառայել, օգնում են նրանց հասնել վերջնական կետին։ Մարտիկների ու նշանավոր կանանց դիակները հաճախ նավերի մեջ էին դնում զենքերով, թանկարժեք առարկաներով ու երբեմն էլ նույնիսկ զոհաբերված ստրուկներով։

Վիկինգներն ակտիվորեն զբաղվում էին ստրուկների վաճառքով։ Անգլոսաքսոնական, կելտական, սլավոնական բնակավայրեր ներխուժելով՝ վիկինգները գերեվարում էին ու ստրկացնում կանանց ու երիտասարդ տղամարդկանց, ում նրանք այնուհետև վաճառում էին եվրոպական ու մերձավորարևելյան ստրուկների շուկաներում։

Վիկինգ կանայք ավելի շատ իրավունքներ ունեին, քան ժամանակաշրջանի մյուս կանայք։ Վիկինգ աղջիկներին ամուսնացնում էին 12 տարեկանից, և նրանք պետք է զբաղվեին տնային գործերով, մինչ իրենց տղամարդիկ դուրս կգային նավարկության։ Ինչևէ, իրենց ապրած ժամանակաշրջանում ապրող շատ կանաց հետ համեմատությամբ՝ նրանք որոշակի իրավունքներ ունեին. այսպես վիկինգ կանայք կարող էին ունեցվածք ժառանգել, ապահարզան պահանջել և ամուսնության խզումից հետո փոխհատուցում կամ օժիտ պահանջել։

Պատմիր ,համադրիր արևմտյան և հարավային սլավոններին:

Արևմտյան սլավոնները (լեհեր, չեխեր, սլովակներ, մորավներ) զբաղեցնում էին Էլբա գետից արևելք ընկած տարածքները:
Հարավային սլավոնները (սերբեր, խորվաթներ, սլովեններ) ապրում էին Բալկանյան թերակղզու հյուսիսում:

Թարգմանություն․ Մերովինգներից մինչև Կարոլինգներ

Դագոբերտ II-ի սպանությամբ մերովինգների ենթադրյալ մաքուր արյունը անհետացավ, բայց Դագոբերտը այս տեսակի վերջին թագավորը չէր, ինչպես ընդունված է ենթադրել: Պաշտոնապես տոհմը գահին մնաց ևս երեք քառորդ դար։ Այս արքաները սերում էին մերովինգների երիտասարդ ճյուղերից և այնքան երիտասարդ գահ բարձրացան, որ չկարողացան իշխանությունը վերցնել իրենց ձեռքը։

F_Go76P7D28.jpg

Այս ամբողջ ընթացքում փաստացի իշխանությունը քաղաքապետարանի ձեռքում էր։ Դագոբերտի քաղաքապետ Պեպեն դ’Էրիստալն էր, ով իբր կազմակերպել էր իր թագավորի սպանությունը, ով ֆրանկների վրա իշխանությունը փոխանցեց իր որդուն՝ Կարլ Մարտելին։ Արդարության համար պետք է ասել, որ Մարտելը ականավոր անձնավորություն էր Ֆրանսիայի պատմության մեջ։ Հենց նա 732 թվականին դադարեցրեց սարացիների արշավանքը Պուատիե՝ դրանով իսկ արժանանալով «հավատքի և քրիստոնեական աշխարհի պաշտպանի» կոչմանը։

Հատկապես նշեմ, որ Մարտելը չի ​​ձգտել տիրանալ գահին, թեև ուներ դրա բոլոր հնարավորությունները։ Բայց նրա որդին այդքան ակնածալից վերաբերմունք չուներ մերովինգների նկատմամբ, և Մարտելի մահից 10 տարի անց՝ 751 թվականին, Պեպին Կարճահասակ, Չիլդերիկ III-ի մայոր անունով, նա առանց վարանելու գրավեց գահը։ Եկեղեցու համաձայնությամբ Պեպինը ստացավ ֆրանկների թագավորի տիտղոսը։ Նա գահընկեց արեց Չիլդերիկ III-ին, փակեց մենաստանում և ճաղատ սափրեց նրա մազերը։ Չիլդերիկը մահանում է չորս տարի անց, և Պեպինը իրեն լիարժեք թագավոր է զգում։

Այս պահին հայտնվում է մի շատ հետաքրքիր փաստաթուղթ՝ «Կոնստանտինովի նվերը». Եվ չնայած այն փաստին, որ դա կեղծ էր՝ պատրաստված պապական գրասենյակի կողմից, փաստաթուղթը զգալի ազդեցություն ունեցավ։ Դա «նվիրում» էր՝ թվագրված մոտ 312 թվականին, որով Կոստանդին կայսրը Հռոմի եպիսկոպոսին նվիրեց իր իրավունքների ողջ լիությունը և կայսրի կարգավիճակ։ Փաստաթղթում նշվում էր, որ Հռոմի եպիսկոպոսը առատաձեռնորեն վերադարձրել է Կոստանդինին իր կայսերական իրավունքները, և որ նա դրանք իրացրել է Եկեղեցու ղեկավարի թույլտվությամբ և օրհնությամբ։

Հետևանքները մեծ էին. Այժմ Պապը կարող էր թագավորներ նշանակել և պաշտոնանկ անել Քրիստոսի անունով: Հենց այս «Կոնստանտինի նվերից» էլ բխեցին Վատիկանի գրեթե բոլոր իրավասությունները՝ թույլ տալով խառնվել աշխարհիկ բոլոր գործերին։
Հենց այդ ժամանակ էլ ծագեց արարողությունը՝ թագադրումը, որի նպատակն էր օծել նոր թագավորին, ով էլ որ նա լիներ ի ծնե: Առաջինը, ով այս կերպ պսակվեց Պեպին Կարճահասակն էր։ Այս արարողությունը ոչ թե թագավորին ճանաչելու կամ նրա հետ պայմանագիր կնքելու, այլ նոր միապետ ստեղծելու մասին էր։

Եթե ​​նախկինում խոսքը գնում էր ճանաչման պարզ արարողության, վավերացման մասին, ապա այժմ խրախուսումը ձեռք է բերել արյան նկատմամբ գերազանցության իրավունք։ Պապը դարձավ Աստծո և թագավորների միջև գերագույն միջնորդը: Մկրտության ծեսով եկեղեցին իրեն յուրացրել է թագավորներ «նշանակելու» իրավունքը։ Այդ պահից միապետը ենթարկվում էր Պապին։

Պեպին Կարճահասակը, որը թագադրվել է Պոնտիոնում 754 թվականին, հայտնաբերեց Կարոլինգյան դինաստիան: Անունը եկել է Կարլ Մարտելից, և ոչ թե Կարլոս Մեծից, ինչպես սովորաբար հավատում են։ Կարլոս Մեծը 800 թվականին հռչակվեց Հռոմի մեծ կայսր։ Սրանով եկեղեցին կրկին խախտեց Կլովիսի հետ երեք դար առաջ կնքված դաշնագիրը։ Համաձայն այս դաշնագրի՝ այս կոչումը կարող էր պատկանել միայն Մերովինգների դինաստիայի ներկայացուցչին։

Բայց չնայած այն հանգամանքին, որ խրախուսումը մտցվել էր, գրեթե բոլոր կարոլինգացիները, իրենց մտքի խաղաղության և վստահության համար, փորձում էին հաստատել իրենց իրավունքների օրինականությունը՝ ամուսնանալով Մերովինգյան արքայադուստրերի հետ: Կարլոս Մեծը բացառություն չէր։

Թարգմանություն – Բյուզանդական կայսրություն

Բյուզանդական կայսրության վերելքն ու անկումը

IX դարի վերջից։ սկսվում է միջնադարյան Բյուզանդիայի ծաղկման շրջանը, որը կարճ ընդհատումներով տևեց մինչև XIII դարի սկիզբը։ Կայսրության սահմանները հիմնականում սահմանափակվում էին Բալկաններով և Փոքր Ասիայով, բայց նույնիսկ այս սահմաններում այն մնաց Եվրոպայի ամենաուժեղ պետություններից մեկը։ Բյուզանդիայի իշխանության ժամանակաշրջանը դարձավ նաև մշակութային վերելքի դարաշրջան։
Այս ընթացքում հին քաղաքները շարունակում էին զարգանալ ու աճել, հատկապես Կոստանդնուպոլիսը։ 6-8-րդ դարերում բարբարոսների արշավանքներից տուժած Աթենքն ու Կորնթոսը կրկին վերածնվում են։ Ադրիատիկ ափի բնակիչները, երբ վտարվել են սլավոնների կողմից, վերադառնում են իրենց հայրենի վայրերը և եկվորների հետ միասին կառուցում են նոր քաղաքային կենտրոններ՝ Սպլիտ, Զադար և այլն։ Բյուզանդական կայսրության քաղաքների թիվն աճում է, և շատերը։ նախկինում աննշանները վերածվում են արհեստի և մշակույթի խոշոր կենտրոնների։

Արհեստ

Բյուզանդիայի ծաղկման ժամանակաշրջանի արհեստում պահպանվել են հնագույն ավանդույթները։ Բյուզանդական ոսկերիչների արտադրանքը դեռ բարձր էր գնահատվում Արևմտյան և Հյուսիսային Եվրոպայում: Նրանք պահանջարկ գտան նաև Արևելքում, որտեղ գեղարվեստական արհեստը բարդությամբ չէր զիջում հռոմեացիներին։ Բյուզանդական քաղաքների պեղումները ցույց են տալիս, որ XI–XII դդ. հայտնվեցին բազմաթիվ փոքր արհեստանոցներ, որտեղ աշխատում էր 5-10 մարդ։ Նման արհեստանոցներն ապահովում էին բոլոր տեսակի ձեռագործ արտադրանքի առյուծի բաժինը։ Նրանց արտադրանքն օգտագործում էին քաղաքաբնակները, արտասահման մեկնած առևտրականները և գյուղի բնակիչները: Հաճախ հենց կայսրն էր դիմում քաղաքի արհեստավոր-անհատ ֆերմերների օգնությանը։ Սակայն զենքի և պետության համար անհրաժեշտ այլ ապրանքների, օրինակ՝ մետաղադրամներ հատելու համար, պետական խոշոր արհեստանոցներ անընդհատ աշխատում էին։
Բյուզանդական գեղարվեստական արհեստի որոշ ստեղծագործություններ ոչ միայն այն ժամանակվա Եվրոպայում ճանաչում ստացան, այլև մտան համաշխարհային մշակույթի գանձարան։ Բյուզանդական վարպետները հասել են արտասովոր նրբագեղության էմալի, կամ, ինչպես ասում էին Ռուսաստանում, էմալի տեխնիկայում: Բյուզանդիայում գերակշռել և կատարելագործվել է հռոմեացի վարպետների կողմից Հին Եգիպտոսից ժառանգած քաղքենի էմալի հնագույն տեխնիկան (փքվածք): Էմալը ոսկու մակերեսին զոդել է ոսկյա մետաղալարերից պատրաստված ամենալավ բջիջները։ Խցերը լցվել են գունավոր ապակիներով, որից հետո կրակել են։ Ստացված էմալը խնամքով փայլեցվեց։ Բյուզանդական փակված էմալն առանձնանում էր իր փայլուն, բառացի և փոխաբերական իմաստով, կատարողականությամբ, գույների հարստությամբ, գեղարվեստական անկասկած վարպետությամբ։ Հենց բյուզանդական վարպետները դարձան Ռուսաստանի և Արևմտյան Եվրոպայի էմալագործների ուսուցիչները։

Բյուզանդիայի հնագիտական գտածոների շարքում շատ են գունավոր ապակուց պատրաստված արտադրանքները:
Դրանք արտահանվել են նրա սահմաններից դուրս։ Բյուզանդական ապակյա իրեր հայտնաբերվել են սլավոնական երկրներում, Անդրկովկասում, դրանք մեծ պահանջարկ են ունեցել Արևմուտքում։ Այստեղից կարելի է եզրակացնել, որ ապակու արտադրությունը լավ զարգացած է եղել, և, ի տարբերություն Արևմտյան Եվրոպայի, արդեն վաղ միջնադարում։ Ոչ միայն զարդեր էին պատրաստում ապակուց՝ ուլունքներ, ապարանջաններ, մատանիներ, ականջօղեր, կախազարդեր, այն օգտագործվում էր նաև կենցաղային նպատակներով՝ սպասք պատրաստելու համար, սակայն, առաջին հերթին, ազնվականության համար։ Հարաբերական զանգվածային արտադրությունը հանգեցրեց արտադրանքի արտաքին տեսքի որոշակի պարզեցմանը։ Բայց դեռևս ապակեգործների գեղարվեստական հմտությունը X-XIII դդ. մնաց վերևում: Բյուզանդական ապակին բնութագրվում է ծիածանագույն գույների նուրբ խաղով, ցանկացած ապրանքի խստության և նրբագեղության համադրությամբ՝ բշտիկից մինչև անոթ:

Հռոմեական արհեստի փառքը եղել է նաև բյուզանդական գլիպտիկան՝ թանկարժեք քարերով աշխատող քարահատների ստեղծագործությունները։ Նրանց արտադրանքը հայտնաբերվել է եվրոպական շատ երկրներում, իսկ բուն Բյուզանդիայում դրանք օգտագործվել են կայսերական ընտանիքի և բարձրագույն հոգևորականների հագուստները, եկեղեցական սպասքը զարդարելու համար։ Զարգացել է նաև փղոսկրի փորագրության արվեստը։

Գործվածքներ

Բյուզանդական ջուլհակների արտադրանքը հայտնի էր նաև ողջ Եվրոպայում։ Բյուզանդիայում ջուլհակագործության համար իսկապես հեղափոխական նշանակություն ունեցավ 6-րդ դարում մետաքսագործության սկիզբը։ Արևելյան կայսրությունը երկար ժամանակ առևտրային կապեր է հաստատել չինական քաղաքակրթության՝ մետաքսի հիմնական մատակարարի հետ, Մեծ Մետաքսի ճանապարհի երկայնքով, որը ձգվում է Եվրասիայում: Եվ ահա միսիոներ վանականներից մեկին հաջողվել է պարզել մետաքսե որդերի թիթեռների թրթուրներից արտազատվող մետաքսե թելերից հրաշալի գործվածքի արտադրության գաղտնիքը։ Նա մի քանի թրթուրների գաղտնի տեղափոխեց Արևմուտք։ Այժմ Բյուզանդիան դարձել է եվրոպական երկրների համար մետաքսե գործվածքների հիմնական մատակարարը։ Մետաքսի արտադրության առաջատար կենտրոնը Փոքր Ասիան էր։
Մետաքսի, մետաքսի և բրոշադի (մետաղական թելերով մետաքսե հիմք) գործվածքներ են պատրաստվել։ Երկու տեխնոլոգիաներն էլ փոխառվել են հին Չինաստանի արհեստավորներից, բայց բյուզանդացիները դրանք կատարելագործել են՝ հասնելով աննախադեպ բարձունքների ոսկե գործվածքի մեջ՝ ոսկի կամ ոսկու նման մետաղական թելեր գործվածքի մեջ հյուսելով: Այս գործվածքներից ամենաբարդը, որն օգտագործվում է ծիսական կայսերական զգեստի համար, նման է մաքուր ոսկու ամուր թերթիկի: Բրոկադը և ոսկյա գործվածքների այլ նյութերը զարդարված էին տարբեր պատկերներով, երբեմն ամբողջական նկարներով կամ առնվազն հարուստ զարդանախշերով։

Կենդանիների և թռչունների պատկերների, երկրաչափական պատկերների, նույնիսկ աշխարհիկ հագուստի վրա կան քրիստոնեական խորհրդանիշներ՝ առաջին հերթին խաչեր և հրեշտակների պատկերներ։ Շարունակելով կատարելագործել բրդից հյուսելու եվրոպական սովորական մեթոդները։ Բյուզանդական արհեստավորները հնուց ժառանգել են մանուշակագույն գործվածքների պատրաստման տեխնիկան՝ ներկված ողնաշարի փափկամարմիններից ստացված կարմիր-մանուշակագույն ներկով: Հին ժամանակներից մանուշակագույնը օգտագործվել է թագավորական զգեստների համար և մեծ պահանջարկ է ունեցել Բյուզանդիայից շատ հեռու:

Ստեղծացործական արհեստ

X-XII դարերը բյուզանդական արվեստի ծաղկման շրջանն էին։ Հենց այդ ժամանակ էր, որ բյուզանդական սրբապատկերների վերջապես զարգացած ավանդույթները գտնում են իրենց ամբողջական արտահայտությունը և ընկալվում այլ ուղղափառ երկրների վարպետների կողմից: Հռոմեական սրբապատկերների ստեղծագործությունները միավորում էին քրիստոնեական հոգևորության լավագույն ավանդույթները և հնության աշխարհիկ արվեստը: Նրանք ջանում էին փոխանցել աստվածային սիրո անսպառությունն ու հավատքով լցված մարդու ներքին գեղեցկությունը։
Սրբապատկերների նկարչության մեջ գլխավորը «դեմքն» է՝ Քրիստոսի դեմքի կամ հարգված սուրբի պատկերը: Ավելին, հիմնական ուշադրությունը դարձվեց աղոթքի վրա սեւեռված աչքերին. Բոլոր պատկերները շնչում էին ճշմարիտ հավատքի, իմաստության և ողորմության խաղաղությունը: IX–XI դդ. մշակվում են սրբապատկերների խիստ կանոններ։ Լավագույն օրինակները վերցված են սրբապատկերների «բնօրինակների» համար, որոնց վրա պետք է ապավինեն հետագա վարպետները։ Այս բյուզանդական սրբապատկերներից քչերն են պահպանվել մինչ օրս: Կայսրության անկման բուռն իրադարձությունները չխնայեցին արվեստագետների ստեղծագործությունները։ Այնուամենայնիվ, նրանց արվեստի բարձունքների մասին կարելի է դատել մնացած բազմաթիվ խճանկարներով և որմնանկարներով:

Բյուզանդական կայսրության անկումը

Միևնույն ժամանակ, կայսրության ծաղկման դարաշրջանը մոտենում էր ավարտին։ XI դարում։ Ասիայի խորքից թուրքերը շտապեցին դեպի արեւմուտք։ Դարավերջին նրանք գրավեցին Փոքր Ասիայի թերակղզու մեծ մասը։ 1097 թվականից սկսած, մասամբ արևմտյան ասպետ-խաչակիրների օգնությամբ, Կոմնենոսների տոհմի կայսրերը վերադարձրեցին արևելյան շատ հողեր։ Բյուզանդիայի նոր վերելքը կապված է Կոմնենների հետ։ Բայց դաշնակիցները ավելի վտանգավոր էին, քան իրենց նախկին թշնամիները՝ արդեն XII դ. նրանք սկսեցին յուրացնել բյուզանդական հողերը։ Իսկ 1204 թվականին, միջամտելով հռոմեացիների ներքին կռիվներին, լատինները չգրավեցին և կողոպտեցին Կոստանդնուպոլիսը։ Շատ մշակութային գլուխգործոցներ, ուղղափառ քրիստոնեության սրբավայրեր տարվել են Արևմուտք կամ անդառնալիորեն կորել:
Այսուհետ Արեւելքում երեք կայսր կար. Նախկին մայրաքաղաքում հաստատվել է խաչակիրների առաջնորդը՝ Լատինական կայսրության ինքնիշխանը։ Ազնվական հռոմեացիները (բյուզանդացիներ) հաստատվել են Նիկիայում և Տրապիզոնում՝ հավակնելով կայսերական ժառանգությանը։ Ստեղծվեցին այլ անկախ հռոմեական պետություններ (ամենամեծը Բալկանների արևմուտքում գտնվող, այսպես կոչված, Էպիրյան բռնակալությունն է)։ 1262 թվականին Նիկենի կայսրը խաչակիրներին վտարեց Կոստանդնուպոլսից և վերակենդանացրեց Բյուզանդիան։ Այնուամենայնիվ, նոր կայսրությունը, որը ղեկավարում էր Պալեոլոգների դինաստիան, պարզվեց, որ անցյալի ստվերն էր միայն։ Հակառակորդ կայսրությունների մայրաքաղաքները՝ Կոստանդնուպոլիսը և Տրապիզոնը, դեռ ծաղկում էին, բայց քաղաքների մեծ մասն աղքատացավ և քայքայվեց։ Արհեստը գրեթե կանգ առավ իր զարգացման մեջ, նույնիսկ ոսկերիչների հիասքանչ արտադրանքը հետ մնաց Իտալիայի և Ֆրանսիայի վարպետների թելադրած եվրոպական նորաձևությունից:

Միևնույն ժամանակ, կայսրության արվեստն իր գոյության այս ժամանակահատվածում վերջնական վերելք է ապրում՝ բյուզանդական քաղաքակրթության վերջնական հզոր ակորդը։ Ճիշտ է, հիմա գերակշռում են փոքր ձևերը։ Նույնիսկ այդ ժամանակ կանգնեցված ազնվականների պալատները համեմատաբար փոքր են չափերով, բայց հարուստ ու խնամքով, մանրուքներին հատուկ ուշադրությամբ զարդարված են։ Տաճարների պատերի մոնումենտալ խճանկարները գնալով իրենց տեղը զիջում են փայտե սրբապատկերին և որմնանկարին: Պատկերներն ավելի իրատեսական են դառնում՝ ավելի լավ փոխանցելով սրբապատկերի զգացողություններն ու դիտարկումները։ Աշխարհիկ գեղանկարչության մեջ, նույնիսկ ավելի շատ, քան սրբապատկերում, կարելի է զգալ ռեալիզմի ցանկությունը` Նախածննդի ազդեցությունը, որն արդեն սկսվել էր Իտալիայում:
Նոր կայսրությունն ավելի թույլ և աղքատ էր, քան իր նախորդը: Նա նաև չուներ ուժեղ դաշնակիցներ, որոնք կպաշտպանեին նրան արտաքին թշնամիներից: XIV դ. անկումն ակնհայտ է. Արեւելքում՝ Փոքր Ասիայում, թուրքերը զորացան օսմանյան կլանի գլխավորությամբ։ Նրանք ներխուժեցին Բալկաններ և գրավեցին տեղի սլավոնական պետությունները։ Շուտով հերթը հասավ Բյուզանդիային։ 1453 թվականին երկար պաշարումից հետո թուրքերը գրավեցին Կոստանդնուպոլիսը։ Քաղաքը պաշտպանելով մահացավ վերջին կայսրը՝ Կոնստանտին XI-ը։ 1460-1461 թվականներին։ Թուրքերը ոչնչացրեցին հռոմեացիների վերջին հենակետերը՝ Պելոպոնեսում գտնվող Պալեոլոգոս ամրոցները և Տրապիզոնյան կայսրությունը: Բյուզանդիան դադարեց գոյություն ունենալ։

Թարգմանություն-Բյուզանդական կայսրություն

Բյուզանդական կայսրություն

Բյուզանդական հագուստ

Երկրային կյանքի՝ որպես վշտի և մեղքի հովիտ (հովիտ, հարթավայր) մասին քրիստոնեական հայեցակարգն արտացոլվել է Բյուզանդական կայսրության մարդկանց արտաքին տեսքով։ Հիմնական պահանջն այն էր, որ մարմինը պետք է փակված լինի։ Հնաոճ մերկություն, հագուստի թեթև գործվածքներ, որոնք բացահայտում են կազմվածքը՝ այս ամենն ընկալվում էր որպես գայթակղություն, սատանայի արդյունք։ Գեղեցկության նոր իդեալ է ստեղծվում՝ միայն դեմքը կարող է գեղեցիկ լինել, որովհետև մարդու հոգին, հոգևոր սկզբունքը, հայացքով է նայում աշխարհին, ճանաչում են և՛ բարին, և՛ չարը։

Արևելյան տարազը համապատասխանում է նոր միտումներին, ինչպես ոչ ավելին: Արևելյան տղամարդկանց տարազին բնորոշ մի հատկանիշ՝ ոտքերը ամբողջությամբ ծածկող տաբատը մտավ նաև բյուզանդական կյանք։ Սրանք անջատվող տաբատներ էին, որոնք երկար գուլպաներ էին, որոնք կապված էին գոտու վրա։ Վերևում հագնում էին թևերը՝ մինչև դաստակը ձգված տունիկա։ Գործվածքի որակը, թիկնոցի երկարությունը որոշեցին սոցիալական կարգավիճակը. Բյուզանդական կայսրության բնակչության հիմնական մասը ծնկներից վերև հագնում էր տունիկա: Ազնվականների տունիկան հասնում էր հորթի կեսին։ Վերնահագուստը բրդյա և կիսաբրդյա գործվածքներից պատրաստված թիկնոց էր՝ առջևից թելերով ամրացված։ Զենքերը, թամբերը և ձիերի ու ջորիների վերմակները առատորեն զարդարված էին թանկարժեք մետաղներով և թանկարժեք քարերով։ Ազնվական տիկնանց համար պատրաստում էին հատուկ թամբեր, դրանք զարդարում էին մարգարիտներով և ոսկյա ցուցանակներով՝ կենդանիների և թռչունների տեսքով։ Թամբը շքեղ ծածկոց ուներ, ձիու կամ ջորիի կոճղից կախված մետաքսե ծածկոց։
Հասարակ մարդկանց հագուստը դարերի ընթացքում գրեթե չի փոխվել՝ ուսին գցած կարճ թիկնոց, կոպիտ կտավից կամ բրդից պատրաստված վերնաշապիկ-չիտոն՝ խցկված նույն տաբատի մեջ, երկարաճիտ կոշիկներ՝ ժապավենով խաչաձև կապած։

Հուստինիանոս կայսրը՝ շրջապատված պալատականներով

Բյուզանդական պալատական ​​նորաձևության և եկեղեցական հագուստի պատկերը լավագույնս երևում է Ռավեննայի գունագեղ խճանկարներից (նկարում՝ աջում): Սան Վիտալեի եկեղեցում կայսր Հուստինիանոսի և նրա կնոջ՝ Թեոդորայի հանդիսավոր երթի խճանկարը, որը շրջապատված է նրա շքախմբի կողմից, այն ժամանակվա նորաձևության ամենահիասքանչ ցուցադրությունն է։ Հուստինիանոս կայսրը հագնում է սպիտակ մետաքսե ներքևի զգեստ, որը գոտիավորված է ոսկե գոտիով և զարդարված ոսկե զարդարանքով: Մանուշակագույն վերարկուն, որն ընկնում է գետնին, զարդարված է կայսերական բարձրագույն իշխանության զինանշանով։ Պետության գույքային բնույթը պահանջում էր հստակ տարբերություններ նրա հպատակների արտաքին տեսքով: Արքայական արժանապատվության նշանն աստիճանաբար դառնում է ոչ միայն թիկնոց, այլ նաև լոռում` խիտ բրոկադից պատրաստված նեղ շարֆ:

Սկզբում բյուզանդական կայսրերի հագուստի բնորոշ առանձնահատկությունն այն էր, որ այն չուներ ամրացումներ և կրում էին գլխավերեւում։ Արևելյան հագուստի մեծ մասն ուներ ամրացնող կամ հատակից քաշված հատակից։ Ժամանակի ընթացքում արևելյան ազդեցությունները թափանցում են կայսրերի կյանք: Նրանց առօրյայում հայտնվում է բյուզանդական տարազի բոլորովին նոր տարբերակը՝ ուղիղ նեղ տունիկա՝ նեղ երկարաթևերով և գոտիով ամրացումներով։

Բյուզանդական մշակույթը և տարազը մեծ ազդեցություն են ունեցել Հին Ռուսաստանի գեղարվեստական ​​մշակույթի ձևավորման վրա։ Բյուզանդական հագուստը գրեթե անփոփոխ մնաց ռուսական նորաձեւության մեջ 800 տարի:

Առաջադրանք , 7-րդ դասարան, նոյեմբերի 8-14-ը

Առաջադրանք 1

1․ Բյուզանդիայի ոսկեդարը/Համաշխարհային պատմություն, 7-րդ դասաան, էջ 15-18պատմել/շ

2․ Կայսերական իշխանության առանձնահատկությունները Բյուզանդիայում/գրավոր/

Կայսեր իշխանությունը ժառանգական չէր: Նրան ընտրում էր Ծերակույտը և զորքը: Կայսրը կարող էր լինել ցանկացած ազգության և հասարակական խմբի ներկայացուցիչ: Նա ուներ և՛ աշխարհիկ, և՛ հոգևոր իշխանություն: Կայսեր իշխանությունը սրբացված էր: Կայսրին էր պատկանում օրենսդիր, դատական և ռազմական բարձրագույն իշխանությունը: Երկրի կառավարման գործում մեծ դեր էին խաղում Ծերակույտը և կայսեր կից սրբազան խորհուրդը: Հուստինիանոսն աշխատում էր կայսրությունը կառավարել միասնական օրենքներով: Նա հրամայեց հավաքել և կարգավորել հռոմեական կայսրերի հրապարակած օրենքները: Այդպես 534 թ. կազմվեց «Քաղաքացիական իրավունքի հավաքածուն »:

3․ Ներկայացրու Հուստինիանոս Առաջին կայսեր պատմական կերպարը՝ օգտվելով համացանցից/գրավոր/

Հուստինիանոսը ծնվել էր Մակեդոնիայում՝ չքավոր գյուղացու ընտանիքում:Հուստինիանոս I-ը Բյուզանդիայի կայսրն էր 527–565 թթ-ին,
նշանավոր քաղաքագետ և օրենսդիր: Հուստինիանոսը գահը ժառանգել է հորեղբոր՝ Հուստինոս I-ի (518–527 թթ.) մահից հետո: Ձգտել է վերականգնել Հռոմեական կայսրության երբեմնի հզորությունն ու տարածքը: Նրա օրոք բյուզանդական զորքերը՝ զորավարներ Բելիսարիոսի, Նարսեսիև ուրիշների հրամանատարությամբ, վերագրավել են Արևմտյան Հռոմեական կայսրության մի շարք տարածքներ, պատերազմել Պարսկաստանի դեմ, կասեցրել սլավոնների հարձակումները: Կայսրը սկսել է քաղաքացիական, ռազմական և եկեղեցական ծավալուն շինարարություն, ձեռնարկել է Սբ Սոֆիայի տաճարի կառուցումը Կոստանդնուպոլսում: Հուստինիանոս I-ի հրամանով 528– 534 թթ-ին կազմվել է «Քաղաքացիական իրավունքի ժողովածու» («Հուստինիանոսի օրենսգիրքը»), որն ընդգրկել է մ. թ. II դարից մինչև իր ժամանակաշրջանը հրապարակված կայսերական կարգադրությունների 4652 հատված: Օրենսգրքի IV մասը ներառում է Հուստինիանոս I-ի սահմանած օրենքները, որոնք չէին ընդգրկվել հռոմեական կայսրերի օրենքների ժողովածուի մեջ:Կենտրոնացված պետություն ստեղծելու համար կայսրը կատարել է մի շարք վարչական բարենորոգումներ:Հուստինիանոս I-ը ռազմական, վարչական և տնտեսական վերափոխումներ է արել նաև Հայաստանի բյուզանդական մասում՝ նպատակ ունենալով Արևմտյան Հայաստանը զրկել ներքին ինքնուրույնությունից և դարձնել կայսրության սովորական մասերից մեկը:

4.Ինչի մասին է «Քաղաքացիական իրավունքի ժողովածու» -ն(«Հուստինիանոսի օրենսգիրքը»)

Հուստինիանոս I-ի հրամանով 528– 534 թթ-ին կազմվել է «Քաղաքացիական իրավունքի ժողովածու» («Հուստինիանոսի օրենսգիրքը»), որն ընդգրկել է մ. թ. II դարից մինչև իր ժամանակաշրջանը հրապարակված կայսերական կարգադրությունների 4652 հատված: Օրենսգրքի IV մասը ներառում է Հուստինիանոս I-ի սահմանած օրենքները, որոնք չէին ընդգրկվել հռոմեական կայսրերի օրենքների ժողովածուի մեջ:

5.Ներկայացրու Սուրբ Սոֆիայի տաճարը, ճարտարապետ Տրդատին /օգտվելով համացանցից, գրավոր/,

Սուրբ Սոֆիայի տաճար, Այա Սոֆիա բյուզանդական ճարտարապետության կոթողային հուշարձան, Բյուզանդիայի «ոսկեդարի» խորհրդանիշ։ Բյուզանդական կայսրության գլխավոր քրիստոնեական տաճարը, Կոստանդնուպոլսի պատրիարքի նստավայր։ Oսմանցի թուրքերի կողմից Բյուզանդիայի մայրաքաղաքի գրավումից հետո ծառայել է որպես մզկիթ, ներկայումս՝ թանգարան է։ Իր ներկա տեսքով կառուցվել է 532-537 թթ. Հուստինիանոս Ա կայսեր նախաձեռնությամբ ճարտարապետներ Իսիդոր Միլեթացու և Անթիմիոս Թրալացու կողմից։ Հայոց պատմիչներից Ստեփանոս Ասողիկը հայտնում է, որ հմուտ հույն ճարտարապետները շատ էին հոգում վերականգնման համար, բայց այդպես էլ հստակ լուծումներ չէին կարողանում առաջարկել, և հրավեր է ուղարկվում այդ ժամանակաշրջանում մեծ համբավ վայելող Տրդատ ճարտարապետին, խնդրելով վերակառուցել Սուրբ Սոֆիայի տաճարի գմբեթը: Տրդատը մեկնում է Բյուզանդիայի մայրաքաղաք և ուսումնասիրում տաճարի վիճակը: Կառուցման աշխատանքները կարգավորելու համար նա նախապես պատրաստում է եկեղեցու մոդելը, որի վրա նախ լուծում է ճարտարապետական խնդիրները: Այնուհետև Տրդատը բարձր փայտամածներ է կանգնեցրել մինչև գմբեթը՝ այդ լուծումներն արդեն տաճարի վրա կիրառելու համար:

Թարգմանություն-Բյուզանդական կայսրությունԱռաջադրանք 2

Solidus-Basil_I_with_Constantine_and_Eudoxia-sb1703

Միջին դարերի պատմություն

Մակեդոնական կամ հայկական հարստությունը Բյուզանդիայում /Հայոց պատմություն 7-րդ դասարան, էջ 19-23,,պատմել/

Մակեդոնական կամ հայկական հարստությունը Բյուզանդիայում/օգտագործվող  գրականությունը   ամենաքիչը չորս աղբյուրներից,աշխատանքը բաղկացած պետք է լինի ամենաքիչը երկու էջից/

Նախաբան

Բուն նյութը

  • Հարստության անունը,
  • հարստության ծագումը,
  • հարստության սկզբնավորումը, հարստության կայսրերի ցանկը,
  • պատմիր երկու կայսրերի մասին/գրավոր/,
  • հարստության քաղականությունը ,
  • հարստության վերջին ներկայացուցիչները
  • Մշակույթի վերելքը Մակեդոնական/Հայկական/ հարստության  օրոք Բյուզանդիայում

Վերջաբան, Եզրակացություն, Աղբյուրներ

Աղբյուրներ՝

Մակեդոնական (Հայկական) հարստություն, բյուզանդական կայսերական հարստություն, նստել է Բյուզանդական գահին 867-1056 թթ.

Իր անունը Մակեդոնական (Հայկական) հարստությունը ստացել է հարստության հիմնադիր՝ Բարսեղ Ա-ի (Վասիլ I) ծննդավայր Մակեդոնիա բյուզանդական վարչական թեմի անունից։

Ռուսական (խորհրդային) պատմական դպրոցի ներկայացուցիչների երկերում 867-1056 թթ բյուզանդական կայսրերի նկատմամբ օգտագործվում է Մակեդոնական հարստություն եզրույթը։ Օտարազգի պատմաբանների մեծամասնությունը ևս օգտագործում են «Մակեդոնական հարստություն» անվանումը (անգլերեն՝ Macedonian dynasty)։ Սակայն ոչ ռուսալեզու և այդ թվում՝ հայ պատմագրության մեջ կիրառվում է այլընտրանքային՝ «Հայկական հարստություն» անվանումը։ «Հայկական հարստություն» (անգլերեն՝ Armenian dynasty) եզրույթի կիրառման կողմնակիցները գտնում են, որ այն ավելի ճշգրիտ է, քան «Մակեդոնական հարստություն» եզրույթը, քանի որ տվյալ հարստության օրոք մի շարք բյուզանդական կայսրեր, ռազմական ընտրանիի և չինովնիկության բազմաթիվ ներկայացուցիչներ հայկական ծագում ունեին։

Պատմաբանների մեծամասնությունը, հիմք ընդունելով հայկական և բյուզանդական աղբյուրները, գտնում է, որ հարստության հիմնադիր Բարսեղ Ա–ն հայ վերաբնակիչների սերնդից է։ Բարսեղ Ա նախնիների մասին առավել մանրամասն պատմությունը պարունակում է այսպես կոչված «Թեոփանեսի շարունակող»-ի տարեգրությունը։ Բարսեղ Ա մասին պատմող գլխի հեղինակ Կոստանդիանոս Է Ծիրանածինը, որը նրա թոռն էր, գրում է, որ Բարսեղի նախնիները փախել են Հայաստանից Բյուզանդիա 5-րդ դարի երկրորդ կեսին և բնակություն են հաստատել Ադրիանապոլիս քաղաքի մոտակայքում։ Ըստ պատմիչի՝ Բարսեղի տոհմը սերվում է Արշակունիներից։

Մեկնելով Պոլիս և դառնալով Միքայել Գ կայսրի ֆավորիտը, որը նրան ամուսնացնում է իր սիրուհի՝ Եվդոկիա Ինգերինայի հետ, Բարսեղը վերացնում է կայսրի ազդեցիկ հորեղբորը՝ Վարդին, դառնալով կեսար, իսկ շուտով նաև՝ գահակից։ 867 թ կազմակերպում է կայսրի սպանությունը և միանձնա զբաղեցնելով գահը, հիմնադրում է Մակեդոնական (Հայկական) հարստությունը։

Մակեդոնական (Հայկական) հարստության օրոք Բյուզանդական կայսրությունը քաղաքական և մշակութային վերելք է ապրում։ Բարսեղ Ա հետնորդների մեջ հանդես են գալիս բավականին կիրթ գործիչներ, որոնք բարեհամբույր էին տրամադրված անտիկ մշակույթի հանդեպ։ Այսպես, Կոստանդիանոս Է Ծիրանածինը (գահակալության տարիները՝ 913-959) գրքերի մոլի սիրահար էր, գրական տաղանդով օժտված անձնավորություն, ստեղծել է մի շարք բժշկական, պատմական և գյուղատնտեսական երկասիրություններ, իսկ Լևոն Զ՝ աստվածաբան ու պոետ էր։

Կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիսը զարմացնում էր իր հեքիաթային շքեղությամբ և պերճանքով։ Նրա տաճարների և աշխարհիկ կառույցների վայելչությունն ու փայլը հմայիչ տպավորություն էր թողնում մեծ քաղաքի հյուրերի վրա։ Զարգանում էր ոսկերչությունը, կիրառական արվեստը։ Աճում էր եկեղեցիների և վանքերի թիվը։

Բյուզանդական կայսրությունում  ստեղծվել է գրականության ու մշակույթի մի շերտ, որը հետագայում կոչվել է բյուզանդական մշակույթ: Բյուզանդիայի ու Հայաստանի մշտական հարաբերությունների ընթացքում հայ և բյուզանդական մշակույթները որոշակիորեն փոխազդել են: Բյուզանդական գրականության լեզուն հունարենն է: IV–VII դարերում այն արտացոլել է քրիստոնեական մշակույթի ծագման ու զարգացման ընթացքը: Տիրապետողն արձակն էր, որի բովանդակությունը նոր կրոնի և  կրոնական գործիչների փառաբանումն էր: Հեթանոսական մշակույթը յուրացնելուն նպաստել են Բարսեղ Կեսարացին (մեկնություններ), Գրիգոր Նյուսացին (փիլիսոփայական արձակ), Գրիգոր Նազիանզացին (էպիգրամներ, հոգևոր երգեր): Հովհան Ոսկեբերանը զարգացման գագաթնակետին է հասցրել ճարտասանական արձակը: VI դարի պոեզիայի խոշորագույն ներկայացուցիչ Ռոմանոս Մելոդոսը հիմնադրել է պաշտամունքային պոեմը. գրել է շուրջ 1000 պոեմ (պահպանվել է 85-ը):IX–XII դարերի հեղինակների գործերում երևան են եկել արձակ և չափածո սիրավեպեր, կատարվել են թարգմանություններ: XI դարի վերջին հունարեն թարգմանվեցին «Քալիլա և Դիմնա», «Գիրք Սինդիբադի մասին» և այլ գործեր: Աշխարհիկ բովանդակություն ունեին հայազգի Մարիամ Նորավկայի վարքերը: Սիմեոն Մետաֆրաստեսի ստվարածավալ «Վարք սրբոց»-ում տեղ է գտել նաև Գրիգոր Լուսավորչի վարքը: Բանաստեղծ Հովհաննես Կիրիոտն իր էպիգրամներում փառաբանել է հայազգի Նիկեփորոս II Փոկաս և Հովհաննես I Չմշկիկ կայսրերի սխրանքները: XI դարում նշանավոր էր երգիծաբան Քրիստափոր Միտիլենացին:XII դարի գրական գործերից հայտնի է հայազգի ռազմական գործիչ Կեկավմենոսի «Ստրատեգիկոնը» (օգտակար խորհուրդների ձեռնարկ), իսկ Թեոդորոս Պրոդրոմոսն առաջինն է ստեղծագործել սիրավեպի ժանրով («Ռոդանթե և Պիոկլեսո»)` օգտագործելով խոսակցական լեզուն:Կոստանդնուպոլսի անկումից հետո բազմաթիվ գրողներ (Վիսսարիոն, Խալկոնդիլես, Կոստանդին ու Հովհաննես Լասկարիսներ, Հովհաննես Արգիրոպուլոս և ուրիշներ) տեղափոխվել են եվրոպական երկրներ և նպաստել հունասիրական շարժման առաջացմանը:Բյուզանդական երաժշտարվեստը հունա-հռոմեական, սլավոնական, հայկական, մերձավորարևելյան բազմազան տարրերի «համաձուլվածք» է և դրական ազդեցություն է ունեցել Արևելքի ու Արևմուտքի ժողովուրդների երգ-երաժշտության վրա: Բյուզանդացի նշանավոր բանաստեղծ-երաժիշտներից են Ռոմանոս Երգեցողը   (կոնդակի ժանր, VI դար), Անդրեաս Կրետացին և Հովհան Դամասկացին (կանոն, VIII դար), եկեղեցական երաժշտության հռչակավոր կենտրոններից էր Ստուդիե վանքը: Հայ երաժիշտները մեծապես նպաստել են բյուզանդական հոգևոր երգարվեստի զարգացմանը և երգաոճի բյուրեղացմանը:Բյուզանդական կերպարվեստի առանձնահատկությունները որոշակի են դարձել VI դարում՝ դրսևորվելով որպես եկեղեցու և պետության պահանջները բավարարող արվեստ՝ տաճարների որմնանկարչություն, սրբանկարչություն, մանրանկարչություն (հիմնականում՝ պաշտամունքային ձեռագրերում): Կոստանդնուպոլսի Սբ Սոֆիայի տաճարի խճանկարները ներկայացնում են մայրաքաղաքային արվեստը, որին հատուկ են կերպարների խտությունը, գույնի և գծի նրբագեղությունը: Մայրաքաղաքում են արարվել նաև սրբանկարչության լավագույն գործերը («Վլադիմիրյան Տիրամայր», XII դար, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա): Խճանկարչության բազմաթիվ գործեր են ստեղծվել նաև Դափնիկի (Աթենքի մոտ, XI դար), Նեա Մոնի (Քիոս կղզի, XI դար), Սբ Ղուկաս (Փոկիս, XI դար) մենաստաններում, Կոստանդնուպոլսի Քորայի վանքում (XIV դարի սկիզբ, այժմ՝ Կահրիե Ջամի), Սալոնիկի Առաքյալների եկեղեցում (մոտ 1315  թ.):Գրքազարդարման արվեստում VI դարից մեծ տեղ է գրավել հոգևոր-հայեցողական սկզբունքը (ոսկե և արծաթե տառերով, մանրանկարների ոսկե ֆոնով Վիեննայի մագաղաթե «Գիրք ծննդոցը», «Ռոսսանոյի ծիրանե կոդեքսը», VI դար, Ռոսսանոյի տաճար, Իտալիա, «Ռաբուլայի Ավետարանը», 586 թ., Ֆլորենցիա): IX դարի վերջին մանրանկարչության մեջ իշխել է «բարձր ոճը» («Փարիզյան սաղմոսագիրքը», X դար, Ազգային գրադարան, Փարիզ). այդ մանրանկարները նուրբ կոլորիտով և պլաստիկ գեղեցկությամբ վերակենդանացնում են անտիկ մոտիվները:IX–XII դարերում Բյուզանդիայում ստեղծվել են նաև դեկորատիվ-կիրառական արվեստի բարձրարժեք գործեր (գործվածքներ, փղոսկրե ու մետաղե գեղարվեստական իրեր և այլն):Բյուզանդական ճարտարապետությունը բաժանվում է 4 շրջանի. առաջին ոսկեդար (527–726 թթ.), պատկերամարտության (726– 867 թթ.), միջին բյուզանդական կամ երկրորդ ոսկեդար (867– 1204 թթ.) և ուշ բյուզանդական կամ Պալեոլոգոսների շրջան (1261–1453 թթ.):Կոստանդին Մեծի կառուցած Կոստանդնուպոլսից պահպանվել են միայն ջրամատակարարման կառույցները:Հուստինիանոս I-ի օրոք կառուցված շենքերից կարևորագույնը Սբ Սոֆիայի տաճարն է (532– 537 թթ., ճարտարապետներ՝ Անթեմիոս Թրալացի և Իսիդորոս Միլեթցի), որի երկրաշարժից ավերված գմբեթը վերականգնել է հայ ճարտարապետ Տրդատը 989–992 թթ-ին: Հայազգի կայսրերի գահակալության շրջանում տարածված էր գմբեթավոր, ապա` ազատ կանգնած գմբեթակիր մույթերով, քառանկյան մեջ առնված խաչաձև հորինվածքը:Երկուսուկես դար տևած պատկերամարտության շրջանից մեզ են հասել Թեսալոնիկեի Սբ Սոֆիա (VIII դար), Նիկեի Ննջեցելոց, Սբ Կլեմենտե (Անկարա), Միրայի Սբ Նիկողոս և Բիզիեի Սբ Սոֆիա կաթողիկե եկեղեցիները:Երկրորդ ոսկեդարում Վասիլ I կայսրը պալատում կառուցել է 8 եկեղեցի և նորոգել 31-ը: Նրա կառուցած եկեղեցիներից կարևորագույնը հնգագմբեթ Նեա Էկլեսիան էր (Նոր եկեղեցի, օծվել է 880 թ-ին, ավերվել XV դարում):Պալեոլոգոսների շրջանին բնորոշ էին պալատական շենքերի հատուկ լուծումները եկեղեցական ճարտարապետության մեջ: Պալատական կառույցներից հիշարժան է Նիմֆայունի պալատի նմանությամբ կառուցված Ծիրանածին կայսեր պալատը: Երկրորդ ոսկեդարից սկսած՝ բյուզանդական ճարտարապետությունը տարածվել և զարգացել է Բուլղարիայում, Մակեդոնիայում, Սերբիայում, Մորավիայում, Ռուսաստանում, Ռումինիայում, նաև Հայաստանում:Բյուզանդիայի և Հայաստանի փոխհարաբերությունները նպաստել են երկու երկրների մշակութային կապերի ամրապնդմանն ու փոխազդեցությանը: Հունարենից հայերեն թարգմանվել են եկեղեցական, փիլիսոփայական, պատմական երկեր, Հայաստանում ձևավորվել է հունաբան դպրոց: Բյուզանդիայի մշակույթի երկրորդ ոսկեդարում հայկական ճարտարապետությունից փոխանցվող տիպերը ենթարկվել են ոճական վերամշակումների, սակայն հիմնականում պահպանվել է հայկական կառուցվածքը:Ոչ միայն բյուզանդական ճարտարապետության մեջ (խաչագմբեթային եկեղեցիները դառնում էին գերիշխող), այլև կերպարվեստում որոշակիորեն զգացվել է հայկական և արևելյան տարրերի ազդեցությունը: Փոխազդեցությունը նկատելի է նաև երաժշտության մեջ. հայերն ազդվել են հունական ժողովրդական և գուսանական երաժշտությունից, միաժամանակ ներազդել նրանց վրա:Հայ-բյուզանդական մշակութային կապերի արտահայտություններից է բյուզանդական «Դիգենիս Ակրիտաս» էպոսը, որն ստեղծվել է հայկական միջավայրում, գործող անձանց մեծ մասը հայեր են, էպոսում պահպանված են հայկական ժողովրդական երգեր ու հայկական տեղանուններ:

Հայերը Բյուզանդիայում

Հայաստանի անկախության վերացումից հետո, հայազգի բազմաթիվ գործիչներ ստիպված էին ծառայության մեջ անցնել Բյուզանդիայում և Պարսկաստանում:Նրանցից շատերը կարողանում էին բարձր պաշտոնների ու աստիճանների հասնել:Մասնավորապես Բյուզանդիայում եղել են հայազգի շատ զորավարներ, գործիչներ և նույնիսկ կայսրեր ու հարստություններ:Իհարկե հնարավոր չէ նրանց բոլորին նշել,սակայն
նշեմ նրանցից մի քանիսին:
Ազգությամբ հայ Վահանը իր գլխավորած զորքի կողմից կայսր է հռչակվել Յարմուկի ճակատամարտի նախօրյակին, 636 թ.:Իր զորքի կողմից կայսեր է հռչակվել նաև Մժեժ Գնունին:Հայազգի Վալենտին Արշակունին Հերակլիոսի մահից հետո, նպաստեց, որ գահին տիրանա Կոնստանտ 2-րդ-ը:Այդ նույն Վալենտինը որոշ ժամանակ անց որոշում է ինքը դառնալ կայսր , սակայն անհաջողության մատնվելով ենթարկվում է մահապատժի:8-րդ դարում փոքր Ասիայի բանակաթեմերի մեծ մասի զորավարները հայեր էին:Անատոլիական բանակաթեմի զորավարը Լևոն 3-րդ Իսավրացու փեսա՝ հայազգի Արտավազդն էր, որը որը կրկին ցանկանում էր տիրանալ գահին:Լևոն 3-րդ-ի թոռան՝ Լևոն 4-րդ-ի ժամանակ Տաճատ Անձևացին Բակելլարների բանակաթեմի զորավարն էր:Նույն ժամանակ բյուզանդական ամենամեծ բանակաթեմի՝ Անատոլիկոնի զորավարը կրկին հայազգի Արտավազդ Մամիկոնյանն էր:Կոնստանտին 4-րդ-ի ժամանակ Արմենիակների բանակաթեմի զորավարը հայազգի Վարդասն էր:Սկլերոսներ նշանավոր ընտանիքի անդամներից մեկը՝ Վարդասը դարձավ Թրակեսիոն բանակաթեմի զորավարը:Նույն ընտանիքից մի այլ
Վարդաս Նիկեփոր 1-ին կայսեր օրոք դարձավ Անատոլիկոն բանակաթեմի զորավար:813 թվականին կայսր է հռչակվում Լևոն 5-րդ-ը, որը մինչև կայսր դառնալը կրկին զորավար էր:Լևոնը սերում էր հայկական Արծրունի նախարարական տոհմից:Այս կայսրը, շատ կայսրերի պես սպանվում է իր զորավարների ձեռքով, նրան սպանում է իր զորավարներից Միքայել Ամիրացին սբ.Սոֆիայի տաճարում ,սուրբ ծծնդյան ժամերգության ժամանակ 820թվականի դեկտեմբերի 25-ին:Լևոնից հետո գահը անցնում է այդ նույն Միքայելին, որը հայտնի է Միքայել 2-րդ Թլվատ անունով:
Միքայել 2-րդ-ի որդի Թեոփլիոսը ամուսնացավ ազգությամբ հայ՝ Թեոդորայի հետ, որն իր ամուսնու մահից հետ շուրջ տաս տարի կառավարեց պետությունը՝ իր որդու մանկահասակ լինելու պատճառով:Թեոդորայի հորեղբայր Մանվելը Արմենիակների բանակաթեմի զորավարն էր Լևոն 5-րդ-ի ժամանակ:
Հայտնի բյուզանդագետ Ջենկինզը գրում է.«Բյուզանդիայի ռազմական կզորությունը, ռազմական կազմակերպությունը և ռազմական հանճարը, այն հուսալի և ամուր հիմքը, որի վրա էր խարսխված բովանդակ փայլուն վերնաշենքը, ամբողջովին հայկական էր:Դա գործունյա, շատ տաղանդավոր այդ ժողովրդի ճակատագիրն էր, որ իր պատմական մեծագույն նվաճումները ի սպաս դերց ոչ սեփական կայսրության և ոչ սեփական մի մշակույթին:Իններորդ դարի կեսերից մինչև տասնմեկերորդ դարի սկիզբը քաջ և նվիրված զորավարների շարքում վեց մեծ ղեկավարներ աչքի ընկան որպես բյուզանդական միջին շրջանի պատմության նյութական մեծության ճարտարապետներ:Նրանք են Վասիլ Ա-ը,Ռոմանոս-Ա-ը,Հովհաննես Գուրգենը(Կուրկուասը),Նիկեփոր Բ-ը(Փակոսը),Հովհաննես Ա-ը(Չմշկիկը) և Վասիլ Բ-ը»:
Դեռ նշված կայսերից հետո էլ հայերը շարունակում են զբաղեցնել բարձր պաշտոններ, և վերջապես 867 թվականին կայսերական գահը անցնում է հայերին:
867 թվականի սեպտեմբերի 23-ի գիշերվա ժամը 3-ին, Կ.Պոլիսի սբ.Մամասի պալատում տեղի է ունենում մի ոճրագործություն:Հայազգի Վասիլը իր համախոհների հետ սրախոխղող է անում հարբած վիճակում գտնվող Միքայել 3-րդ կայսեր և տիրանում գահին:Միքայլելը այդ ժամանակ 28 տարեկան էր:Դառնալով կայսեր նա՝ Վասիլը (Բասեղը) հիմնում է Մակեդոնական(Հայկական) հարստությունը:

Պատմություն ամփոփում․ Հոկտեմբեր

Սեպտեմբերի 27-հոկտեմբերի 3-ը
Առաջադրանք

Հոկտեմբերի 4-10-ը
Առաջադրանք 1

Հոկտեմբերի 10-17-ը
Առաջադրանք 1
Առաջադրանք 2

Հոկտեմբերի 17-23-ը
Առաջադրանք
Հարցերի պատասխանները

1. Ի՞նչ խնդիրներ լուծվեցին, և ի՞նչ փոփոխություններ տեղի ունեցան հայ ժողովրդի կյանքում գրերի ստեղծման շնորհիվ։
Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից հայոց գրերի ստեղծումից հետո սկսվեց ոչ միայն այլալեզու հոգևոր երգերի ու սաղմոսների թարգմանությունը, այլև հենց իրենք՝ Ս.Մեսրոպ Մաշտոցը, Ս. Սահակ Պարթևը և նրանց աշակերտները, սկսեցին ստեղծել հոգևոր երգեր՝ շարականներ։
2. Փորձի՛ր ենթադրել, թե ամենօրյա կենցաղում օգտագործվող ի՞նչ իրեր, պարագաներ և աշխատանքային գործիքներ էին պատրաստում ենթաթեմայի բովանդակությունում նշված արհեստների վարպետները։
Խեցեգործ վարպետները պատրաստել են կենցաղում օգտագործվող մի շարք իրեր,
ինչպես օրինակ՝ ամաններ, կժեր, կարասներ և այլն։
3. Դավիթ Անհաղթի առաջարկած 4 հարցերի օգնությամբ քննի՛ր թագավորություն հասկացությունը։
Հարցեր՝
1. գոյություն ունի՞ արդյոք. – Այո թագավորություն գոյություն ունի
2. ի՞նչ է. – Թագավորություննը միապետական պետություն է, որը կառավարում է թագավորը 
3. ինչպիսի՞ն է. – Թագավորությունը ուժեղ է և հզոր
4. ինչի՞ համար է․ –
4. Դուրս բեր թեմայի այն հատվածները, որոնք քո մեջ առաջացրին՝ ա) զարմանք, բ) ուրախություն,գ) պարծանքի զգացում, դ) այլ զգացում առաջ բերեցին։
ա) Անանիա Շիրակացու աշխատությունները ներառում են տիեզերքի, աստղագիտության, աշխարհագրության, մաթեմատիկայի և աստվածաբանության թեմաներ: Թվաբանության նրա ստեղծած դասագիրքն իր խնդրագրքով համարվում է
առաջինը աշխարհում: Միջնադարի մյուս հայ փիլիսոփաների ու գիտնականների նման՝ Շիրակացին համադրում է հավատի և գիտության ճանաչողական հնարավորությունները, որպեսզի կարողանա ամբողջական պատկերացում տալ երկրային ու երկնային մարմինների մասին: Ըստ այդմ՝ նա նշում է, որ Աստված ինքն է իր գոյության պատճառը, իսկ մնացած բոլոր գոյերի
գոյության պատճառը Աստված է: Անանիա Շիրակացին կիրառել է բնագիտության
համար հիմնարար համարվող փորձերի և դիտումների մեթոդները՝ իր հաղորդած գիտելիքների հավաստիությունը պաշտպանելու համար: Դեռ VII դարում նա պաշտպանել և հիմնավորել է Երկիր մոլորակի գնդաձևության գաղափարը: Շիրակացին շարունակել է Մովսես Խորենացու սկսած «Աշխարհացույց» աշխատությունը, որի շնորհիվ մենք հարուստ տեղեկություններ
ենք ստանում Մեծ Հայքի և Փոքր Հայքի վարչական և աշխարհագրական նկարագրի, ինչպես նաև վարչաքաղաքական այլ իրողությունների մասին:
բ) Մեծ հռչակ են վայելել հայ արհեստավորների պատրաստած զարդերը։ Այս և այլ գործերի շնորհիվ նրանց հռչակը տարածված է եղել բազմաթիվ երկրներում։ Արհեստագործական իրերը վաղ միջնադարում շրջանառվել են հիմնականում փոխանակության միջոցով, այսինքն՝ փոխանակվել են արհեստագործական այլ իրերի կամ գյուղատնտեսական ապրանքների հետ։
դ) Հայկական ժողովրդական երգը ծագել է հնագույն ժամանակներում և արտահայտել է մարդկանց կենցաղը, աշխարհի, աստվածայինի մասին մարդկանց պատկերացումները։ Դրանք երգել են ինչպես աշուղները, այնպես էլ ժողովուրդը։ Սակայն մի բան է, երբ երգը արտահայտում է ազգային առանձնահատկություններ, զանազան պատկերացումներ՝ այդպիսով նաև սերնդեսերունդ փոխանցելով դրանք, մեկ այլ բան, երբ ձևավորում է այդ առանձնահատկություններն ու ճշգրտում պատկերացումները։ Հենց այդպիսի նշանակություն ունեցավ հայոց մեջ քրիստոնեական
հոգևոր երգը՝ սկսած IV դարից։
5. Ո՞րն էր թեմայում ներկայացված՝ V-IX դարերի հայ
մշակույթի գործիչների մտածողության, գիտական աշխարհայացքի հիմնական յուրահատկությունը։

Հայկական ժողովրդական երգը ծագել է հնագույն ժամանակներում և արտահայտել է մարդկանց կենցաղը, աշխարհի, աստվածայինի մասին մարդկանց պատկերացումները։ Դրանք երգել են ինչպես աշուղները, այնպես էլ ժողովուրդը։ Սակայն մի բան է, երբ երգը արտահայտում է ազգային առանձնահատկություններ, զանազան պատկերացումներ՝ այդպիսով նաև սերնդեսերունդ փոխանցելով դրանք, մեկ այլ բան, երբ ձևավորում է այդ առանձնահատկություններն ու ճշգրտում պատկերացումները։ Հենց այդպիսի նշանակություն ունեցավ հայոց մեջ քրիստոնեական
հոգևոր երգը՝ սկսած IV դարից։ Արդեն գիտենք, որ մինչև հայոց գրերի ստեղծումը եկեղեցում սաղմոսները երգվում էին հունարեն կամ ասորերեն։ 405 թ. Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից հայոց գրերի ստեղծումից հետո սկսվեց ոչ միայն այլալեզու հոգևոր երգերի ու սաղմոսների թարգմանությունը, այլև հենց իրենք՝ Ս.Մեսրոպ Մաշտոցը, Ս. Սահակ Պարթևը և նրանց աշակերտները, սկսեցին ստեղծել հոգևոր երգեր՝ շարականներ։ Հայոց լեզուն իր հնչյունային համակարգի շնորհիվ համարվում է երգեցիկ լեզու, ուստի կարճ ժամանակում ստեղծվեցին մեծ թվով շարականներ,
որոնք հասել են մեզ և մինչ այսօր էլ երգվում են եկեղեցիներում որպես աղոթք առ Աստված։

«Ուսումնական աշուն»
Թարգմանություն
Հետազոտական աշխատանք

Պատմություն․ Վերգետնյա անցումներ

Աղբյուր

Սեպտեմբերի 6-ին Հարավ Արեւմտյան թաղամասի Բաբաջանյան փողոցում Երեւանի քաղաքապետի մասնակցությամբ եւ բազմաթիվ բնակիչների ներկայությամբ հանդիսավորությամբ շահագործման է հանձնվել նորակառույց վերգետնյա հետիոտն անցումը: Այդ նպատակով Երեւանի համայնքային բյուջեից հատկացվել է 51 մլն դրամ:

Նորակառույց անցման առաջին անցորդները Երեւանի քաղաքապետն ու  հարեւանությամբ գտնվող թիվ 181 եւ 183 դպրոցների աշակերտներն էին: Ուսումնական տարվա մեկնարկի հետ միաժամանակ նոր անցումը, աշակերտների  համար հաճելի նվեր է, քանի որ նրանք փողոցն անվտանգ հատելու առումով այլեւս խնդիրներ չեն ունենա:

Անցման բացմանը որպես Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի բնակիչ մասնակցել է նաեւ ԱԺ  «Ժառանգություն»  խմբակցության պատգամավոր Անահիտ Բախշյանը, նաեւ «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի տնօրեն Աշոտ Բլեյանը:

Լրագրողների հետ զրույցում Երեւանի քաղաքապետը նշել է, որ առաջիկա  օրերին կավարտվի նաեւ Խանջյան փողոցում կառուցվող նմանատիպ վերգետնյա հետիոտն անցման շինարարությունը: «2011 թվականին վերգետնյա  անցումներ են  կառուցվելու Բաղրամյան եւ Ազատության պողոտաներում, Խանջյան փողոցում` կրկեսի հարեւանությամբ: Անցումները մայրաքաղաքի երթեւեկության համակարգում արյունատար անոթների դեր են կատարում, առանց այսպիսի անցումների հետիոտների անցուդարձի հետ կապված մեծ խնդիրներ կունենանք»,- ասել է Գագիկ Բեգլարյանը:

Հետիոտն անցման կառուցման  աշխատանքներն իրականացրել է Երեւանի քաղաքապետարանի  հայտարարած մրցույթում հաղթող ճանաչված «Կամուրջշին» ընկերությունը: Երկաթբետոնյա կոնստրուկցիայով, երկթռիչքանի վերգետնյա հետիոտն անցման լայնությունը մոտ 2,4 մ է, երկարությունը` 34, 5 մ,  բարձրությունը փողոցի երթեւեկելի նիշից 5 մ է:

Պատմություն․ Հուստինիայի Ժանտանտ (Բուբոնյան Ժանտանտ) ՝ 25-50 ՄԼՆ ԶՈՀ.

Աղբյուր 1
Աղբյուր 2

Բուբոնային ժանտախտը եկել է Չինաստանից։ Այն առաջին անգամ հասել է Եվրոպա մոտ 540 թ. Ն.Ս. Հիվանդությունը մայրցամաքը պատուհասել է մոտ 200 տարի և պատճառ է դարձել, որ այդ ընթացքում տեղի բնակչության թիվը նվազել է 50%-ով։

Հույն մատենագիր Պրոկոպիոս Կեսարացին գրել է. հասնելով իր գագաթնակետին, ժանտախտը ամեն օր սպանում էր 10 հազար մարդու Կոստանդնուպոլսում։ Մահացածների հուղարկավորության համար բավարար տարածք չկար, ուստի դիակները պարզապես պառկած էին փողոցներում։ Բնակիչները վախենում էին թաղել իրենց հարազատներին.

Հուստինիանոսի ժանտախտից մահացածների ճշգրիտ թիվը, հավանաբար, երբեք չի հաստատվի։ Սակայն պատմաբանները կարծում են, որ նա պատմության մեջ ամենամահաբերներից մեկն էր: Հիվանդության երկու դար տեռորի ընթացքում, ժամանակակից հաշվարկներով, մահացել է մոտ 25-50 միլիոն մարդ: Այդ օրերին դա կազմում էր աշխարհի բնակչության գրեթե մեկ քառորդը։

Բուբոնային ժանտախտ, ժանտախտի երեք տեսակներից մեկն է, որը հարուցվում է Yersinia pestis բակտերիայով։ Բակտերիայի օրգանիզմ թափանցելուց մեկից յոթ օր հետո զարգանում են գրիպանման ախտանիշներ, որոնք ներառում են ջերմություն, գլխացավեր և փսխում։ Այտուցված և ցավոտ ավշային հանգույցները առաջանում են մանրէների մուտքին մոտ գտնվող մարմնի հատվածներում։ Երբեմն այտուցված ավշային հանգույցները կարող են բացվել։

Վարակի փոխանցումն հնարավոր է բուբոնային ժանտախտի, սեպտիկ ժանտախտի և թոքային ժանտախտի դեպքում։ Բուբոնային ժանտախտը հիմնականում փոխանցվում է մանր կենդանիներից վարակված լվերի միջոցով։ Մարդը կարող է վարակվել նաև ժանտախտից մահացած կենդանու մարմնի հեղուկների հետ անմիջական շփման արդյունքում։ Բուբոնային Ժանտախտի ժամանակ բակտերիաները մուտք են գործում օրգանիզմ մաշկով՝ լվի խայթոցից, ավշային անոթներով հասնում են ավշային հանգույցներ՝ առաջացնելով այտուցներ։ Ախտորոշումը կատարվում է ավշային հանգույցում կամ արյան մեջ բակտերիաների հայտնաբերմամբ։

Կանխարգելումն իրականացվում է հանրային առողջության միջոցառումներով, ինչպիսիք են չդիպչելը մահացած կենդանիներին այն վայրերում, որտեղ ժանտախտը տարածված է։ Պատվաստանյութերն այնքան էլ օգտակար չեն ժանտախտի կանխարգելման առումով։ Բուժման համար արդյունավետ են մի շարք հակաբիոտիկներ, ներառյալ՝ ստրեպտոմիցինը, գենտամիցինը և դոքսիցիկլինը։ Առանց բուժման ժանտախտից մահանում են վարակվածների 30-90%-ը։ Մահը, սովորաբար վրա է հասնում տաս օրվա ընթացքում։ Բուժում ստանալու դեպքում մահվան վտանգը կազմում է մոտ 10%։ Ամբողջ աշխարհում 2010-ից 2015 թվականների ընթացքում գրանցվել է 3248 վավերագրված դեպք, որի հետևանքով մահացել է 584 մարդ։ Ամենաշատ դեպքեր ունեցող երկրներն են Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը, Մադագասկարը և Պերուն։

Ժանտախտը 14-րդ դարում Ասիայում, Եվրոպայում և Աֆրիկայում տարածված Սև մահվան պատճառ դարձավ և սպանեց մոտ 50 միլիոն մարդու։ Քանի որ ժանտախտը սպանեց աշխատող բնակչության զգալի մասին, աշխատավարձերը բարձրացան աշխատանքի պահանջարկի պատճառով։ Որոշ պատմաբաններ այն համարում են, որպես Եվրոպայի տնտեսական զարգացման շրջադարձային կետ։ Հիվանդությունը պատասխանատու է նաև մ.թ.ա. 6-րդ դարում Արևելյան Հռոմեական կայսրությունում բռնկված Հուստինիանոսի ժանտախտի, ինչպես նաև 1855-ին Յուննան նահանգում բռնկված Չինաստանի, Մոնղոլիայի և Հնդկաստանի երրորդ համաճարակի համար։  

Բուբոնային ժանտախտի ամենատարածված ախտանիշը մեկ կամ մի քանի վարակված, մեծացած և ցավոտ ավիշային հանգույցներ են, որոնք հայտնի են որպես բուբոն։ Վարակված լվի խայթոցից օրգանիզմ անցնելուց հետո, Y. pestis- ի մանրեները տեղակայվում են բորբոքված ավշային հանգույցում, որտեղ սկսում են բազմանալ։ Բուբոնային ժանտախտի ժամանակ հանդիպող բուբոնները սովորաբար տեղակայվում են արմունկների, ազդրի վերին, աճուկային և պարանոցային շրջաններում։ Բուբոնային ժանտախտի ախտանշաններն ի հայտ են գալիս հանկարծակի, վարակվելուց մի քանի օր անց։ Ախտանիշները ներառում են՝

  • Դող
  • Ընդհանուր թուլություն
  • Տենդ > 39 °C (102.2 °F)
  • Մկանացավ
  • Ցնցումներ
  • Հարթ, ցավոտ, մեծացած ավշային հանգույցներ՝ բուբոններ, սովորաբար արմունկների, ազդրի վերին, աճուկային և պարանոցային շրջաններում կամ խայթոցին մոտ։
  • Ցավ՝ կարող է ի հայտ գալ նախքան այտուցի հայտնվելը
  • Ծայրանդամների փտախտ

Այլ ախտանիշներից են` ծանր շնչառությունը, արյունային փսխումը (հեմատեմեզիս), վերջույթների ցավը, հազը և մաշկի քայքայման հետևանքով առաջացող սաստիկ ցավը։ Լրացուցիչ ախտանշաններից են՝ ծայրահեղ հոգնածությունը, ստամոքս-աղիքային խնդիրները, լենտիկուլաները (ամբողջ մարմնում ցրված սև կետեր), դելիրիումը, կոման և մահը։ Հիվանդության այլ ձևերից են՝ սեպտիկ ժանտախտը և թոքային ժանտախտը, երբ մանրէները բազմանում են համապատասխանաբար արյան մեջ և թոքերում։